Yörük Ali Efe Museum

Йөрюк Али Ефе музейі — Айдын облысының Йенипазар ауданында 2001 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан музей. Өңір қаһарманы Йөрюк Али Ефенің есімін мәңгі есте қалдыру мақсатында құрылған музейдің бағында Йөрюк Али Ефенің қабірі мен ескерткіші орналасқан.

Музейдің құрылу тарихы

Айдын облысының Йенипазар ауданында, Йөрюк Али Ефе көшесінде орналасқан және 19 ғасырдың соңында салынған деп есептелетін Йөрюк Али Ефеге тиесілі үй 1980-жылдары болған өрттен түгелдей жанып кеткен, өрттен кейін ғимарат пен оның бағы тағдырдың еншісіне қалдырылған.

1995 жылы Айдын облысының Мәдениет басқармасының бастығы Өзген Караджа басқарған Айдын әкімшілігінің Мәдениет комиссиясы Ұлт-азаттық күресте басқыншы күштерге қарсы қарулы қарсылықтың Айдындағы жетекшісі болған Йөрюк Али Ефенің үйін қалпына келтіріп, Музей-үй ретінде қайта жандандыруды және келер ұрпаққа мұра ретінде табыс етуді ұсынды. Бұл ұсыныс Айдын әкімшілігі тарапынан Мәдениет және туризм министрлігіне жолданды.

Жоба іске асырылған жағдайда, аталған мүлікті Мәдениет министрлігіне сыйға тарту туралы Йөрюк Али Ефенің мұрагерлері атынан Кайхан Кавастан уәде алынды, 1997 жылы үйді музей ретінде пайдалану жөнінде Мәдениет министрлігі мен мұрагерлер арасында келісім жасалды. Мүлікті Мәдениет министрлігіне беру рәсімдері 1999 жылы жүзеге асырылды. Измир өлшеу және ескерткіштер басқармасы өлшеу, қайта жобалау және жаңғырту жобаларын дайындады, тіркеу шешімі мен осы жобаларды Измирдің 2-ші Мәдени және табиғи мұраны қорғау кеңесі бекітті. 1999 жылғы бірлік бағалары бойынша шамамен 94 миллиард түрік лирасы құрайтын 1-ші сметалық құндағы қалпына келтіру жұмысын Айдын облысындағы ежелгі қалашықтардың кірістері есебінен жүргізу министрлік тарапынан бұйырылды, 13.12.1999 күні 1999–2000 жылдарға созылатын тендер Айдын әкімшілігінің Облыстық тұрақты комиссиясы арқылы өткізілді. Осы аралықта бұрын Йөрюк Али Ефе үйінің құрамынан бөлінген 7-ші жер учаскесі де мемлекет меншігіне алынып бағға қосылды, кейін салынған ғимараттар мен көлеңкеліктер бұзылып, баг бастапқы қалпына келтірілді.

Осы жұмыс аясында апатты жағдайдағы ғимарат пен бағдың барлығы тазаланды. Кейін іргетасынан бастап түпнұсқаға сай дайындалған жаңғырту жобасы мен қалпына келтіру принциптеріне сәйкес ғимарат қайта салынды. Бағда кассасы, күзетші бөлмесі және қонақтарға қызмет көрсететін дәретханалары бар екінші ғимарат тұрғызылды, паналайтын орын жөнделді. Ескі бадам үйі деп аталатын қосалқы ғимарат та жөнделіп, ауылдық кафеге айналдырылып, келушілерге қызмет көрсету мақсатына бейімделді. Бір бөлігі құлаған бақ қабырғалары жөнделіп, қайта салынды, бақтың абаттандырылуы аяқталды. Йенипазар зиратында жатқан марқұм Йөрюк Али Ефенің қабірі Министрлер кабинетінің 29.08.2000 жылғы және 2000/1252 нөмірлі қаулысымен музей бағына көшірілді.

Үйдің қалпына келтіру жұмыстары аяқталғаннан кейін мұрагерлерге хабарласылып, Йөрюк Али Ефенің жеке заттарын жинауға көмектесу сұралды, Айдын музейінің Экспонаттарды бағалау комиссиясы экспонаттарды жинап, жабдықтау және безендіру жұмыстарын жүргізді. Мәдениет министрлігінің тапсырысы бойынша профессор Танкут Октем жасаған Йөрюк Али Ефенің ескерткіші де бақтағы орнына орнатылды.

Йөрюк Али Ефе үй-музейі 2001 жылдың 8 маусымында келушілер үшін ашылды.