Abdullah Khan Madrasa

Абдуллахан медресеси — Өзбекстандын Бухара шаарындагы Кошмедресе ансамблинин түндүгүндө жайгашкан архитектуралык эстелик. Өзбек башкаруучусу Абдулла II архитектурасынын мукамдал үлгүсү болгон бул медресе XVI кылымдагы Бухара архитектурасынын бардык чыгармачылык жетишкендиктерин көрсөтөт.

Тарых

Медреседин архитектору белгисиз, аны Абдулла II курдурган. Курулуш иштери 1587–1588-жылдары башталып, 1589–1590-жылдары бүткөн.

Жайгашкан жери

Медресе Бухарада, Кошмедресе ансамблинин түндүк бөлүгүндө, Модарихан медресесине каршы жайгашкан.

Бул жана Модарихан медреселери Кошмедресе архитектуралык ансамблин түзөт. Борбор Азия архитектурасында фасаддары бири-бирине каршы турган эки имараттын жуптук ансамблине «кош» термини, эки медресеге «кош медресе» термини колдонулат.

Архитектурасы

Медреседин тышкы дубалдарында батыш жана түндүк фасаддарда чоң пешравлар бар. Бир кезде бул жерде турган мончого жабышкан түштүк тарабында, башкы дубалдан чыгып турган бөлүк көзгө анча көрүнбөйт.

Абдуллахан медресесинин мечитинде күнүгө беш маал намаз жана жума намазы окулган.

Структура адаттагы медреселерден кыйла айырмаланат. Эки кабаттуу бөлмөлөр короону курчап турат. Эки тарапта да галерея жана бийик пайтаана бар. Кире беришттер ички бөлмөлөргө жана жашоо бөлмөсүнө алып барат. Медреседин чоң фронтону түштүккө карай турат. Канаттар менен мукарнастар лак менен кооздолгон.

Дарбазадан өтүп, адам эки тарабында жайгашкан чоң бөлмөлөргө — класс бөлмөсүнө жана мечитке кирет. Эшик кашаасынын стилинин өзгөчө үлгүсү түйүн формасындагы кичинекей жыгач кесектеринен жасалган.

Короонун композициясы бир тилкеде жайгашкан бийик фронтондор менен «чораивон» ыкмасында жасалган. Медреседин бурчтарында, вестибюлдерди (намаз бөлмөлөрүн) камтыган татаал тарыхый байланыштар жаралган. Батыш бөлүгүндө кенен күмбөздүү бөлмө бар. Ал эки кабаттуу уячалар менен курчалган. Экинчи кабатта бир түрдүү галерея бар — бөлмөлөрдүн коридорлору ийилип турган сыяктуу көрүнөт.

Медреседин бардык тышкы фасаддары, башкы фасаддан башкасы, бийиктетилген жана бышырылган кыштар менен кооздолгон. Башкы чыгыш фронтонунун ортосунда терең аркалуу сатылуучу фронтон бар. Дарбазанын үстүндө китепкана пайтаанасы бар.

Дарбазанын фронтону бир кезде кенен тегеренген жазуулардын тилкеси менен курчалган болгон. Анын үстүнө ак фондо ак тамгалар менен Куран аяттары жазылган.

Реставрация

Жылдар бою Абдуллахан медресеси негизинен медреседин алдыңкы бөлүгүнө багытталган кеңири реставрация иштеринен өттү. Бухаранын негизделишинин 2500 жылдыгына байланыштуу да кеңири масштабдуу реставрация иштери жүргүзүлгөн. Реставрация иштери учурунда эки медреседин борборундагы жер деңгээли түшүрүлгөн. Азыркы учурда имараттын фронтондорунун алдындагы педименттер алынып салынган.

Кыйроо

2021-жылы 29–30-июль түнүндө Абдуллахан медресесинин арткы дубалынын бир бөлүгү урап калган. Маданий мурас агенттигинин кызматкерлери келип, жагдайды изилдешкен, алардын баалоосу боюнча имаратты толук оңдоо үчүн алты миллиард сом талап кылынат. Бухара облустук прокуратурасы бул иш боюнча тергөө жүргүзүп, Кылмыш-жаза кодексинин 207-статьясы боюнча кылмыш иши ачылган.