Aigai

Айгай, ошондой эле Айгайай (байыркы грекче: Αἰγαί же Αἰγαῖαι; латынча: Aegae же Aegaeae; түркчө: Немруткале) — Эолидадагы байыркы грек, кийинчерээк рим шаары жана епархиясы болгон. Айгай эолий он эки шаарынын бири катары Геродот менен Страбондун эмгектеринде эскерилет. Ал ошондой эле Аполлондун маанилүү ийбадатканасы болгон. Айгай б.з.ч. III жана II кылымдарда жакынкы Пергамдан башкарган Аттал династиясынын тушунда эң гүлдөгөн мезгилин баштан өткөргөн.

Шаардын калдыктары Түркиянын Маниса провинциясындагы азыркы Юнтдагы Косалар айылынын жанында жайгашкан. Археологиялык жай Юнт тоо кыркасынын бир бөлүгү болгон Гюн тоосунун чокусуна жакын, бийик жерде жайгашкан.

Тарыхы

Баштапкыда шаар Лидия империясынын ээлиги болгон, кийин аны басып алган Ахемениддер империясынын карамагына өткөн. Б.з.ч. III кылымдын башында ал Пергам падышалыгынын курамына кирген. Ал Пергамдан Селевкиддер империясына өткөн, бирок б.з.ч. 218-жылы Пергамдык Аттал I кайрадан кайтарып алган.

Вифиния менен Пергамдын ортосундагы согушта, б.з.ч. 156-жылы шаарды вифиниялык II Прусий талкалаган. Римдиктердин ортомчулугу менен тынчтык түзүлгөндөн кийин, шаарга жүз талант компенсация берилген. Пергамдын бийлигинин тушунда базар имараты жана Аполлонго арналган ийбадаткана курулган.

Б.з.ч. 129-жылы Пергам падышалыгы Рим империясынын курамына кирген. Шаар б.з. 17-жылы жер титирөөдөн кыйрап, император Тиберийден калыбына келтирүү үчүн жардам алган.

Чиркөө тарыхы

Айгай Рим провинциясы Азия Примада Эфес борборунун Митрополиттик архиепархиясынын көптөгөн суффрагандарынын бирине айлануу үчүн жетишерлик маанилүү болгон; бирок анын мааниси акырындык менен солгунданган.

Титулдук кафедра

Епархия 1933-жылы титулдук епископия катары расмий түрдө калыбына келтирилген.

Ал ондогон жылдар бою бош турган, төмөнкү (эпископтук) даражадагы төмөнкү ээлери болгон:

Титулдук епископ Жерар-Мари Кодерр (1951.07.05 – 1955.02.03)

Титулдук епископ Мариус Паре (1956.02.07 – 1961.02.18)

Титулдук епископ Корнелио Киззини, Кудайдын Кайрымдуулугунун Уулдары ордени (F.D.P.) (1962.04.12 – 1978.05.26)

Пландаштырылышы

Шаар тик Гюн Дагы тоосунун чокусундагы тектир аянтта жайгашкан, ага түндүк тараптан чыгууга болот. Тектир аянт узундугу 1,5 километр болгон дубал менен курчалган. Чыгыш тарабында бийиктиги 11 метр, узундугу 82 метр болгон үч кабаттуу жабык базардын калдыктары бар. Эллинисттик имараттын жогорку кабаты рим мезгилинде калыбына келтирилген. Жайдын ичинде башка көптөгөн имараттардын бир бөлүгү өсүмдүктөр менен капталган калдыктары чачырап жатат. Буларга террасалар менен жайгашкан акрополь, Мацеллум (базар), гимназия, булевтерион жана үч ийбадатканын негиздери кирет.

Чыгышта болжол менен беш километр алыстыкта, урандылардын тегерегинен агып өткөн дарыянын жээгинде Аполлон ийбадатканасынын негиздери табылган. Ал б.з.ч. I кылымга таандык иониялык ордендеги периптерос ийбадаткана болгон. Бийиктиги алты метр болгон целла жана үч монолит азырга чейин сакталган.

Казуу иштеринин тарыхы

Айгайга келген биринчи батыштык зыяраттоочулар 1880-жылы Уильям Митчелл Рамзи менен Саломон Рейнах болгон. Алар өз сапарлары жөнүндө Journal of Hellenic Studies жана Bulletin de Correspondance Hellénique басылмаларында билдиришкен. Алардан кийин Ричард Бон менен Карл Шухардт келип, бул жайды Пергамдагы казуу иштеринин бир бөлүгү катары изилдешкен.

2004-жылдан тартып бул жайда Измирдеги Эге университетинен Эрсин Дёэр казуу иштерин жүргүзүп келет. 2010-жылга чейин кирүү жолу, булевтерион, одеон, дүкөндөр, көп сандаган суу түтүктөрү жана базар залынын чоң бөлүктөрү ачылган. Келечектеги жылдарда базар залынын фасадын түпнуска таштар менен кайра тургузуу пландаштырылган.

2016-жылы археологдор Посейдон кудайын сүрөттөгөн мозаиканы тапты. Мозаика байыркы мончонун фригидарий бөлүгүнөн табылган. Мозаиканын төмөнкү бөлүгүндө жарым-жартылай бузулган грекче жазуу бар: «Чомулуп жаткандардын баарына салам». Археологдор анын б.з.ч. III же IV кылымга таандык экенине ишенишет.

2018-жылы археологдор байыркы эт жана балык базары болгон Мацеллумду казып чыгарышты.

2022-жылы 2005-жылы табылган Айгайдын парламент имаратындагы казуу иштеринин учурунда табылган, б.з. II кылымга таандык мрамор жазуусу чечмеленди, анда калктын рим салык кызматкерлеринин ач көздүгүнө болгон даттануулары жазылган. Ошондой эле анда ар бир салык чогултуучу тарабынан эчки терисинен алынган ар кандай салык деңгээли жөнүндө билдирүү үчүн жана маселени чечүүнү талап кылуу үчүн «Фортунат» аттуу адамды рим императорго жибергендиги айтылат. Бул жазуу шаардын соодасы эчки жана эчки терисине негизделгенин далилдөөдө маанилүү. Рим императору кийинчерээк эчки терисинен алынуучу салыктын өлчөмүн 1/6 деп бекитүүчү мыйзам чыгарган жана аны катуу талап кылууга коркутуп койгон.