Alışar Höyük

Алишар Хююк (азыркы Түркиянын Йозгат провинциясында) — Борбордук Анадолудагы байыркы шаар. Ал Соргундагы азыркы Алишар айылынын жанында жайгашкан. Темир доорунда бул жер Табал мамлекетинин курамында болгон деп божомолдонот.

Тарыхы

Алишар Хююк неолит доорунан баштап, энеолит, коло доору жана хеттер мезгили аркылуу фригия мезгилине чейин жашалып келген. Ошондой эле кеч Рим же Византия чиркөөсүнүн калдыктары табылган. Неолит мезгилинде (дөбөнүн үстүнөн 26 метр тереңдикте жана бойдок топурактан 11 метр бийиктикте табылган) бул жер көлдүн ортосунда жайгашкан жана жашоо дөбө менен чектелген. Энеолит доорунда аймак кургагандан кийин жашоо акырындык менен дөбөдөн сырткары жайыла баштаган жана тышкы коргонуучу курулуштар курулган. Акыр аягында Эрте коло доорунда дарбазалуу чоң коргонуучу чеп дубалы курулган.

Жогорку Месопотамия падышалыгынын Шамши-Адад I

Бир таблицада Жогорку Месопотамия падышалыгынын Шамши-Адад I (б.з.ч. 1808–1775-жж. башкарган) падышачылыгынын акыркы жылдарына таандык Адад-бани эпонимі жазылган. Бул таблицаларда Анкува шаарчасынын эскерилиши бул жердин башка хетт тексттеринде айтылган Анкува экени жөнүндө божомолдорго алып келген.

Кийинки окуялар

Ал жерден (көчүрмөлөрдү кошкондо) элүү үч эски ассирия тилиндеги Каппадокия түрүндөгү сына сымал таблица табылган. Таблицалар ошол мезгилдеги Анадолудогу типтүү ассирия соода тиреги катары көрүнөт. Эки учурда жазуучу Залпувадан (Залпадан) кайтып келгенин эскерет, дагы биринде Канеш жана Хаттуса эскерилет. Бир таблицада Амур-Ассур соодагери эскерилет, ал Култепедеги карумдун таблицаларында да айтылат. Эки таблицада «Ханзада Анитта» мөөрү бар, бул биздин заманга чейинки 1700-жылдардын аягында Куссаранын падышасы болгон Анитта экени жөнүндө божомолго алып келген.

Кеч Коло доору IIB

Хетт империясынын (болжол менен б.з.ч. 1350–1190-жж.) жашоо мезгилинин (IV катмар) аягы, б.з.ч. болжол менен 1200-жылы, кеңири талкалануу менен коштолгон жана бул жер фригия мезгилине чейин негизинен ээн бойдон калган.

Археология

Дөбөнүн чокусунда кесилген конус формасындагы (А деп белгиленген) бөлүк жайгашкан, андан үч бөлүк (B, C жана D) созулуп чыгат. Төмөнкү шаар аймагы дөбөдөн чыгыш жана түштүк тарапка карай созулат. Казуу иштеринде 10ден 10 метрге чейинки квадраттар тутуму колдонулган.

Бул жерди 1927–1932-жылдар аралыгында Чикаго Чыгыш таануу институтунун тобу казган. Иштерге Эрих Шмидт жетекчилик кылган.

Казуу иштери 1992-жылы Рональд Горнинин жетекчилиги астында кайра башталган, бул иш

Алишар аймактык долбоорунун курамында жүргүзүлгөн. Бул жердеги иштер, көрүнүшүнөн, топографиялык изилдөө жана камералуу шарлар менен аба сүрөткө тартуу менен чектелип, тактап казуу иштери аз же такыр жүргүзүлбөгөн. Долбоордун негизги иштери жанындагы Чадыр Хююктө жүргүзүлгөн.

Чадыр Хююк

Алишар Хююктон болжол менен 12 км түндүк-батышта Чадыр Хююк (түрк алфавитинде Çadır Höyük) деп аталган дагы бир маанилүү археологиялык жер бар. Чадыр Хююкту жакында казган археологдор бул жерди алдын ала хеттердин Зиппаланда шаары менен теңдештиришкен.