Antalya Museum

Анталья музейи же Анталья археологиялык музейи (түркчө: Antalya Müzesi) — Түркиянын Анталья шаарынын Муратпаша районунда жайгашкан, өлкөнүн эң чоң музейлеринин бири. Анда 13 көргөзмө залы жана ачык асман алдындагы галерея бар. Анын аянты 7 000 м² (75 000 фут²) түзөт жана 5000ге жакын көркөм чыгарма көргөзүлөт. Мындан тышкары, көргөзүлбөй турган дагы 25 000–30 000 артефакт сактоочу жайда турат. Анадолудагы Жер Ортолук деңизи жана Памфилия аймактарынын тарыхын жарык кылган чыгармаларды көргөзгөн музей катары, Анталья музейи Түркиянын эң маанилүү музейлеринин бири болуп саналат. Музей 1988-жылы "Европа Кеңешинин атайын сыйлыгына" ээ болгон.

2025-жылдын июлунан тартып музей бузулуу иштерине байланыштуу жабылды, бардык экспонаттары объект аймагындагы убактылуу сактоочу жайга көчүрүлдү.

Музейдин тарыхы

Биринчи дүйнөлүк согуштун аягында, Анталья италиялык аскер оккупациясынын алдында турган мезгилде, италиялык археологдор цивилизация атынан жасап жатабыз деп, шаардын борборунда жана Италия элчилигинин тегерегинде табылган археологиялык байлыктарды алып чыгууга киришкен. Бул аракеттердин алдын алуу үчүн, султандын кеңешчиси Сулейман Фикри Бей 1919-жылы Анталья вилайетинин губернаторуна кайрылып, өзүн ыктыярчы байыркы буюмдар куратору кылып дайындатып, борбордо калган нерселерди чогултуу үчүн Анталья музейин алгачкы жолу негиздеген.

Алгач, 1922-жылы музей Алааддин мечитинде иштеген, андан кийин 1937-жылдан 1972-жылга чейин Йивли Минаре мечитинде жайгашкан, кийинчерээк азыркы имаратына көчүрүлгөн. 1982-жылы кеңири модификация жана калыбына келтирүү иштерин жүргүзүү үчүн зыяратчылар үчүн жабылган. Байыркы буюмдар жана музейлер башкы башкармалыгы жүргүзгөн калыбына келтирүү жана көргөзмө иштеринен кийин, музей заманбап музей түшүнүктөрүнө ылайык кайра уюштурулуп, 1985-жылдын апрелинде коомчулук үчүн кайра ачылган.

2026-жылдагы кайра куруу

Анталья музейи азыркы учурда кайра куруу иштери үчүн жабык. 2020-жылы жүргүзүлгөн сейсмикалык анализ музейдин курулушунун жер титирөөдөн зыян тартуу тобокелдиги жогору экенин көрсөткөн. Жаңы музей болжол менен 65 миллион долларга 20 000 чарчы метр жабык мейкиндикти камтыйт деп пландаштырылган. Расмий өкүлдөрдүн айтымында, долбоор сактоочу жай сыйымдуулугун үч эсеге көбөйтөт жана консервация технологияларын жаңылантат. Анталья музейи мындай өзгөрүүлөрдү башынан өткөргөн жападан жалгыз музей эмес; Түркия боюнча мурастык объектилер менен музейлер ири реконструкция мезгилинде окшош жабылуулар менен беттешип жатышат.

Окумуштуулар, кесиптик топтор жана коомчулук кокусунан башталган бузулуу иштерине нааразычылык билдиришти. Алар музейдин маданий эстелик катары баалуулугуна көрсөтмө кылышат. Бул 1964-жылы өткөрүлгөн архитектуралык сынактын натыйжасында жаралган биринчи түрк музей долбоору болгон. Сынчылар бул процесстин тездиги жана коомчулуктун катышуу мүмкүнчүлүгүнүн жоктугуна да тынчсызданышат. Расмий өкүлдөр өзгөртүүнүн зарылдыгын негиздеген сейсмикалык иш-аракет анализи азырынча жарыяланган эмес. Көптөгөн адамдар анын жыйынтыктарын көрүүнү талап кылышты, учурдагы курулманы бузуунун ордуна бекемдөө керек деп сунуштап жатышат.

Нааразылыктарга карабастан, бузуу иштери 2025-жылдын сентябрында башталган. 2026-жылдын майына карата объект кайра курулуу процессинде турат.

Залдар

Анталья музейи 13 көргөзмө бөлмөсүнөн, 1 ачык асман алдындагы көргөзмө аянтынан, лабораториялардан, кампадан, оңдоо устаканаларынан, фото бөлмөдөн, конференция залынан, административдик кабинеттерден, кафетериядан жана музей кызматкерлери үчүн жашоо бөлмөлөрүнөн турат. Көргөзмө бөлмөлөрү төмөнкүлөр:

Табигый тарых залы

Зал адамдан тартып бир клеткалуу жаныбарларга чейинки тирүү жандыктарды, диаграммаларды жана сүрөттөрдү, фоссилдер менен сүйектерди көргөзөт.

Тарыхка чейинки доор залы

Бул жерде Карайин, Өкюзини жана Сехахөюктен табылган артефактар көргөзүлөт. Карайин — Анталиядагы, бир нече цивилизациялардын мекени болгон үңкүрдүн аты. Чыгармалар палеолит доорунан рим доорго чейинки мезгилди камтыйт. Чыгармалардын арасында жаныбар фоссилдери, аш казына буюмдары жана башкалар бар.

Прото-тарых залы

Бул жерде Хаджыладан табылган неолит, халколит жана эрте коло доору артефактары көргөзүлөт. Семахөюк жана анын тегерегиндеги казууларда табылган артефактар бул залда көргөзүлгөн нерселердин көпчүлүгүн түзөт.

Классикалык доор залы

Бул жерде Микен доорунан эллиндик доорго чейинки чыгармалар бар, анын ичинде чопо айкелчелер, шарап табактары жана идиштер. Эллиндик көргөзмө текчелеринин биринде Аполлондун маанилүү айкелчеси турат. Мындан тышкары, музейдин эң чоң бөлүгүн түзгөн рим доорунун айкел чыгармалары бар. Идиштердин тизмесине Лекитос, Алабастрон, Ойнохое, Котон, Арибаллос жана Лагинос кирет.

Айкелдер залы

Бул бөлмөдө б.з. II–III кылымдарына, рим доорго таандык мифологиялык каармандардын айкелдери көргөзүлөт. Алар Перге казууларынан табылган. Айкелдердин тизмесине төмөнкү мифологиялык каармандар кирет: Минерва, Зевс, Артемида, Гарпократ, Афродита, Асклепий, Тюхе, Мелеагр, Гекате, Гермес жана Марсий.

Императордук айкелдер залы

Бул жерде рим доорунун императорлорун, императрицаларын жана башка инсандарын сүрөттөгөн айкелдер көргөзүлөт. Алар Перге казууларынан табылган. Бөлмөнүн ортосунда Пергенин алтын доорундагы өнүгүшүнө чоң салым кошкон улуу башкаруучу Планция Магнанын чоң айкели турат. Мындан тышкары, император Адриандын, император Септимий Север менен анын аялы Юлия Домнанын, Рим империясынын кош императору Люций Вердин, император Траяндын, император Каракалланын жана падыша Александр Македонскийдин айкелдери да бар.

Саркофагдар залы

Бул жерде Памфилия жана Сидемарадан табылган рим доорунун саркофагдары көргөзүлөт. Алардын арасында эң белгилүүлөрү — Домициас саркофагы жана Геркулестин он эки эмгеги сүрөттөлгөн саркофаг. Саркофагдардын тизмесине Геракл саркофагы, Домициас Юлиан менен Домита Филисканын саркофагы, Аврелия Ботиане менен Деметрианын саркофагы жана, акырында, Аттика тибиндеги Дионис саркофагы кирет.