Apollonia ad Rhyndacum

Аполлония же Риндак боюндагы Аполлония (байыркы грекче: Ἀπολλωνία ἐπὶ Ῥυνδακῷ, Apollōnía épì Ryndakō; латынча: Apollonia ad Rhyndacum) — Анадолунун түндүк-батышында Риндак дарыясынын делтасынын каршысындагы байыркы шаар болгон, ал бүгүнкү күндө Гёльязы шаарына туура келет.

Жайгашкан жери

Антик мезгилде Анадолуда Аполлония деп аталган тогуз шаар курулган. Страбон Риндак боюндагы Аполллонияны Мизияга жайгаштырган, бул айрымдарды Улуабат көлүнүн батыш жээгиндеги Улуабатты Аполлония менен туура эмес тең коюуга алып келген. Бирок, чындыгында, бул жер азыркы Гёльязынын жанындагы түндүк-чыгыш жээктеги тумбол сымал мыс. Улуабат көлү чыгыштан батышка карай созулуп, бир нече арал жана жарым аралдарга толгон, алардын бирине Аполлония шаары курулган. «Apollonia ad Rhyndacum» аты, кыязы, антик мезгилдеги башка шаарлардан айырмалоо үчүн, шаардын жанында жайгашкан жана Айзаноиден (Чавдархисар) башталган «Риндак (Адранос)» агымына шилтеме кылуу менен тандалган.

Тарыхы

Apollonia ad Rhyndacum Аполлон атын алып жүрүүчү көптөгөн байыркы грек шаарларынын бири. Аполлониянын тургундары алардын баштапкы колониясын Дидимадагы Аполлондун колдоосу астында Милет негиздеген деп ишенген, ошондуктан Аполлон анын архегети (негиздөөчү кудай-коргоочу) болгон. Шаар Эллинизм мезгилинде Атталиддердин бийлигинде гүлдөгөн.

Бүгүнкү күндө Кыз Ада деп белгилүү болгон жанаша жайгашкан кичине арал антик мезгилде Аполлондун ыйык жайы болгон деп эсептелет. Шаардын коргоочу кудайынын урматына храм курулгандан кийин, храмда Аполлондун башы, кифара, плектр жана Аполлон Сауроктонус айкели Эллинизм доорунан Кечки Рим империясы мезгилине чейин колдонулган. Чаар кыймылдаткыч (крабс) сүрөтүнүн колдонулушу уланып турган, ал эми Горгонанын башынын сүрөттөлүшү акырындык менен азайган. Шаарда чыгарылган тыйын-акчаларда ар кандай кудайлар, аты коюлган Аполлондон тышкары, Эллинизм мезгилинде Зевс же Деметра, кийинчерээк Рим мезгилинде Артемида сыяктуу кудайлар да чагылдырылган. Шаардын тышында Эллинизм мезгилинен Византия мезгилине чейинки мүрзөлөрдү камтыган некрополь бар.

Шаар кийинчерээк Византия империясынын бир бөлүгүнө айланган жана Никомедия митрополиясынын карамагындагы суффраган епископчулугу болгон. 1070-жылдары түркмөн басып алуусунан кийин, Эльчанес аттуу түркмөн аскер башчысы 1084-жылга жакын Аполлония жана жанаша жайгашкан Кизикти көзөмөлгө алган. Византия императору Алексей I Комнин Эльчанеске каршы эки жолу жортуул жиберген жана Константин Опос жетектеген экинчи жортуул аскер башчысын мол акы төлөп, ээлигинен баш тартууга ынандырууда ийгиликтүү болгон. 1113-жылы Иранда турган, болжол менен 40 000–50 000 адамдан турган Селжук армиясы Аполлонияны жана жанаша аймактарды каратып кыйратышкан.

Шаар 1342-жылы Осмон көзөмөлүнүн астына өткөн. Осмон империясы кулагандан кийин, шаардын аты жаңы республикада Гёльязы деп өзгөртүлгөн.