Atik Mustafa Pasha Mosque

Атик Мустафа Паша мечити (түрк тилинде: Atik Mustafa Paşa Camii; көбүнчө Хазрети Джабир Джамии деп белгилүү) — Стамбулда осмондор тарабынан мечитке айландырылган мурдагы чыгыш православ чиркөөсү. Ал Стамбулдун Фатих районундагы Айвансарай кичи районундагы Чембер Сокак көчөсүндө, шаар дубалынын ичинде, Алтын Мүйүздөн бир аз алыстыкта, Константинополдун алтынчы дөбөсүнүн этегинде жайгашкан.

Чиркөөнүн кимге арналгандыгы так эмес. Узак убакыт бою ал Ыйык Петр менен Марктын чиркөөсү менен теңдештирилип келген, бирок буга эч кандай далил жок. Азыр чиркөөнүн Блахерна сарайынын Ыйык Феклесине (грекче: Άγία Θέκλα τοῦ Παλατίου τῶν Βλαχερνών, Hagia Thekla tou Palatiou tōn Vlakhernōn) арналганы бир топ ыктымал көрүнөт. Стили боюнча ал он биринчи же он экинчи кылымга таандык.

Тарых

IX кылымдын ортосуна карай, император Феофилдин улуу кызы ханыша Фекла, өзүнүн колдоочу ыйыгынын жана атайлашынын урматына, Блахерна Богоматеринин чиркөөсүнөн 150 метр (490 фут) чыгышта жайгашкан кичинекей молитвахананы кеңейткен. 1059-жылы император I Исаак Комнин ушул жерге, аңчылык кырсыгынан аман калганы үчүн ыраазычылык катары, чоңураак чиркөө курган. Чиркөө сулуулугу менен даңкталган, Анна Комнина өз энеси Анна Далассенанын ал жерде тез-тез сыйынганын жазат. Осмондор Константинополду басып алгандан кийин, имарат 1509-жылкы жер титирөөдө катуу зыян тартып, күмбөзү кыйратылган. Көп өтпөй, Капыджыбашы (кийин чоң везир) Коджа Мустафа Паша зыянды оңдоп, чиркөөнү мечитке айландырган.

XIX кылымдын аягына чейин, имараттан 150 метр (490 фут) түштүктө жайгашкан хамам мечиттин фонддошунун бир бөлүгүн түзгөн. 1692-жылы Шатыр Хасан Ага мечиттин алдында фонтан курган. 1729-жылы Балаттагы чоң өрт учурунда имарат катуу зыян тартып, оңдолгон. Ал 1894-жылкы Стамбул жер титирөөсүндө дагы зыян тарткан, ал минаретти кыйратып, мечит 1906-жылга чейин сыйынуу үчүн кайра ачылган эмес. Акыркы реставрация 1922-жылы болгон. Ошол убакта, көчөнүн наркы бетинен табылган крест формасындагы мрамор чоктуруу купели Стамбул археология музейине алынып кеткен.

Имараттын апсидасынын ичинде 678-жылы Константинополду биринчи араб курчоосу учурунда жакын жерде каза болгон, Эйюптүн шериктеринин бири болгон Хазрети Джабир (Джабир) ибн Абдаллах-үль-Энсамыга таандык түрбө (мүрзө) бар.

Архитектура

Имарат туурасы 15 метр (49 фут), узундугу 17,5 метр (57 фут) жана күмбөздүү грек кресттик планга ээ. Ал түндүк-чыгыш–түштүк-батыш багытында багытталган. Анда үч көп бурчтуу апсида бар, ал эми нартекс кыйратылган. Галереялар жок, ал эми барабаны жок күмбөз, аны колдогон аркалар менен мамылар византиялык болсо да, дээрлик так осмон мезгилине таандык. Кресттин канаттары — Пастофория, Протезис жана Диаконикон — цилиндрдик түркөйлөр менен жабылган жана аркалар менен бириктирилген. Түндүк жана түштүк дубалдарда пол деңгээлинде үч аркада, биринчи деңгээлде үч терезе, экинчи деңгээлде үч көзчөлүү терезе бар. Түштүк-чыгыш тарабында, үч апсиданын ар бири үч капталдуу. Чатыр, карниз жана эски византиялык нартекстин ордуна келген жыгач нартекс осмон мезгилине таандык.

Кресттин ички тарабын түзгөн күмбөз мамылары L-формасында болуп, төрт мамылуу «квадрат ичиндеги крест» чиркөөсүнүн стилине чейинки баскычтын үлгүсүн көрсөтөт. Имараттын түштүк тарабындагы фрескалардын майда-чүйдөсү жарыяланган. 1990-жылдары пол жаңыртылганда, бир нече тессера (мозаика бөлүкчөлөрү) табылып, имаратта мурда мозаика панелдеринин болгонун ачык көрсөткөн.

Архитектуралык мааниси болгонуна карабастан, имарат эч качан системалуу изилдөөдөн өткөн эмес.