Bargylia

Баргилия (байыркы грек. Βαργυλία) — батыш-түштүк Анадолудо (азыркы Түркия), Иасос менен Миндус аралыгында, байыркы Кария жээгинде жайгашкан шаар болгон. Баргилиянын жайгашкан жери азыркы Мугла вилаятындагы Богазичи шаарчасына туура келет.

Шаарды, айтылышынча, Беллерофонт канаттуу ат Пегастын тебишинен каза болгон жолдошу Баргилдин (грек. Βάργυλος) урматына негиздеген. Баргилиянын жанында Артемида Киндиастын ибадатканасы болгон. Страбон жергиликтүү калктын ибадаткананын тегерегинде жамгыр жааса да, ибадатканага эч качан тийбейт деген ишенимин баяндайт. Артемида Киндиас менен Пегас Баргилиянын тыйындарында сүрөттөлгөн.

Б.з.ч. 201/200-жылдары, Крит согушу учурунда, Македониянын падышасы V Филипп Пергам жана Родос флоту тарабынан курчоого алынганда, өз флотун Баргилияда кыштаткан.

Эпикур философу, Деметрий Лакондун устаты Протарх Баргилиядан чыккан.

Баргилиянын порту жанындагы түбектин үстүндө бир кезде чоң мүрзө эстелиги турган. Эллинизм мезгилине (б.з.ч. 200–150-жылдар аралыгы) таандык бул эстелик деңиз мунстуру Сциллага арналган. Чыныгы өлчөмдөн чоң Сцилланын айкели, ызаат менен күтүп турган бир нече тайган менен бирге, баштапкыда курулманын чокусунда жайгашкан. Бул скульптуралык топтун калдыктары, таш курулманын башка бөлүктөрү менен бирге, Британ музейинин жыйнагында сакталат.

Учурда Баргилияда бир топ кенен урандылар бар, анын ичинде ибадатканадан, театрдан, чоң коргоо дубалынан жана палестрадан калдыктар.

Фрейя Старктын Баргилияга саякаты

Саякат жазуучусу Фрейя Старк 1950-жылдары Карияны кыдырган мезгилде Баргилияга барган. Төмөндө «The Geographical Journal» журналында жарыяланган анын саякат баянынан алынган үзүндү берилген.

Андан да алыс, андан да ээн жана андан да терең унутулган жер — Баргилия, мында V Филипп Македониялык согуш алып барган кышты өткөргөн жана Рим Азиядагы шаарга алгачкы жолу эркиндик берген. Гюллюктен жарым саат гана сүзүп жетүүгө болсо да, аны табуу кыйын, тоолордун арасынан ачылган бугазга чейин сүзүп чыгуу керек. Биз бул жерге сүзүп келгенде бир да үй көрүнбөдү, малдардын оттоп жатканынан жана бугазда балык уулап жаткан эки кайыктан башка жандыктын эч кандай белгиси жок болчу.

Суу «Элфин» үчүн өтө тайыз болуп калды, кичи кайык бизди кичинекей найза сымал курч жана оорутуучу камыштар арасындагы саздакка алып чыкты. Чөп дүмбүлдөктөн дүмбүлдөккө секирип, шаардын тик беттерине жеттик. Таш же мрамор бул жерде ошол жерде, сары ирис гүлдөрүнүн арасындагы чөп менен капталып көрүндү, аппак мамычалар византиялыктар тарабынан капталынан жаткырылып, негиз катары колдонулган.

Бир жүрюк достук мамиле менен келип, өз боз үйүнүн коноктоочулугун сунуш кылды. Анын айтымында, Баргилияга эч ким келбейт, Миластын депутатынын карындашы, жакшы жаш археолог кыздан башка, ал чөп астында уктап жаткандай жаткан кулаган ибадаткандарды, одеонду, стоаны, желеке мамычаларды көрсөтүп, колун шилтеп көрсөткөн. «Элфин» кемесинин кыймылдаткычы бизге жакындаганда чыкылдап баштады, артында андан мурунку кылымдардыкынан дээрлик чоң эмес из калтырып; биз түштүккө карай жээкте сүздүк, та түн бизди, колго жумшак жана оор жаткандай, караңгылыкты өлчөй аласың дегендей, тынч корголгон бугазда басып алганга чейин.

Сатуу сунушу

Өлкөнүн негизги гезити «Хюрриет» боюнча, Баргилия шаары 22 миллион түрк лирасына (болжол менен сегиз миллион евро) сатыкка коюлган.

«Хюрриеттин» 2015-жылдын 13-январында жарыяланган «Түркиядагы байыркы грек шаары Баргилия сегиз миллион еврого сатыкка коюлду» деген кабарына ылайык, Түркиянын укуктук тутуму боюнча биринчи даражадагы археологиялык объектте курулуш иштерине жол берилбейт, ошондуктан жарнама бул жерде бүгүнкү күнгө чейин эч кандай казуу жүргүзүлбөгөнүн баса белгилейт, ошондуктан жаңы ээси(лери) жер астында жашырылган деп болжолдонгон амфитеатрды, шаардын ибадатканасына таандык деп эсептелген аймакты, рим мончосунун калдыктарын жана византия доорундагы некрополду көрүп ырахат алышы мүмкүн.

Түрк археологдору өлкөнүн Маданият жана туризм министрлигине бир нече жолу кайрылып, мамлекет коопсуздукту кепилдей албаганы себептүү, Баргилиядагыдай көптөгөн археологиялык объекттерди өз атынан корголушун камсыз кылуу үчүн эксппропризациялоону сунуштаган. Археологдор ассоциациясынын жогорку мүчөсү Биннур Челеби: «Тилекке каршы, жетишсиз бюджет себептүү, археологиялык объекттер казуулар же шаар долбоорлору учурунда гана эксппропризацияланат» деп айтып, айрым ээлери объекттин абалынын тарыхый баалуулугун түшүнбөй, аларды курулуш үчүн ачууну көздөй тургандыгынан эскертти. Ал: «Мындай объекттердин жеке менчикте болушу археологиялык иштерди тоскоолдойт. Бирок, бул объекттерди сатып алган адам же адамдар эч кандай курулуш ишмердигин жүргүзө алышпайт» деп кошумчалады.

Байыркы шаардын сатылышын жарнамалаган агент Халил Окан Тавашлы, бул жер мурдатан эле бир топ потенциалдуу сатып алуучуларды кызыктырганын, бирок 2015-жылдын 20-январына чейин эч кандай келишим кол коюлбаганын айтты.

2018-жылы гезит, сатып алуучу табылбаганы үчүн баа 5,6 миллион фунт стерлингге түшүрүлгөнүн билдирди.