Çankaya Mansion

Чанкая өргөөсү (түркчө: Çankaya Köşkü) — Түркиянын вице-президентинин расмий резиденциясы, мурда 1923-жылдан 2014-жылга чейин Түркиянын президентинин расмий резиденциясы болгон.

Баштапкыда бул өргөө армян Касабян үй-бүлөсүнө таандык болгон, алар аны армян геноциди учурунда жоготушкан. Мүлк Анкаранын Чанкая районунда жайгашкан, сарай ушул райондун ысымын алып жүрөт. Чанкая кампусу бир нече имаратты, анын ичинде өргөөнү өзүнө камтыйт жана Түрк Республикасынын тарыхында өзгөчө орунга ээ болгон 195 гектар (480 акр) жерди ээлейт.

Чанкая кампусунда Ататүрктүн Музей-өргөөсү, Чанкая өргөөсү, Башкы адъютанттын кеңсеси, Айнек өргөө, Мамлекеттик Көзөмөл Кеңеши, Каржы иштери жана сактоо башкармалыгынын имараттары, Басма-жыйын залы, кабыл алуу залдары, өрт өчүрүү бөлүмүнүн имараты, социалдык объект, гараж, парник, жасалма чөптүү спорт аянты, теннис корту жана кызматкерлер үчүн жатакана жайгашкан.

2014-жылы президент жаны курулган Cumhurbaşkanlığı Külliyesi-ге көчүп, Чанкая өргөөсү премьер-министрдин расмий резиденциясы болуп калган. 2017-жылдан тартып президенттик башкаруу тутумуна өтүлгөндөн кийин, Чанкая өргөөсү Түркиянын вице-президентинин расмий резиденциясы катары кызмат өтөп келет.

Алгачкы тарыхы

Азыр Чанкая өргөөсү турган жер армян зергер жана соодагер Оганнес Касабянга таандык жүзүм бакчасы болгон. Касабян үй-бүлөсү армян геноцидинен качып, Анкарадан чыгып, Стамбулга отурукташкандан кийин, жүзүм бакчасы менен үй Бульгурлузаде үй-бүлөсү тарабынан тартып алынган.

Кийин Түркиянын биринчи президенти болуп кызмат өтөгөн Мустафа Кемал Ататүрк бул имаратты 1921-жылы көргөндө, ага катуу жагып, аны Бульгурлузаде Тевфик Эфендиден 4500 лирага сатып алган. 1919-жылы биринчи жолу Анкарага келгенде, Ататүрк Ангора Айыл Чарба Мектебинде жайгашкан. 1920-жылдын 23-апрелинде Улуу Улуттук Жыйналыштын спикери болуп шайлангандан кийин, ал бир кезде станция башкаруучусунун турагы болгон, «Башкаруу үйү» деп белгилүү темир жол станциясындагы таш үйгө көчкөн. 1921-жылдын 30-майында Ататүрк жүзүм бакчасындагы турага отурукташкан, ал оңдоо иштеринен кийин Чанкая өргөөсү деп белгилүү болгон.

Музей-өргөө

1924-жылы архитектор Мехмет Ведат Бей Касабян өргөөсүндө жаны уктоочу бөлмөлөр үчүн экинчи кабатты, алдыңкы тараптагы рамалуу терезе кире беришин, арткы тараптагы азык-түлүк бөлмөсү менен ашуйканы жана капталдагы мунараны кошкон бир катар реновация иштерин жүргүзгөн. 1926-жылы борборлоштурулган жылытуу тутуму кошулган. Бул өргөө 1932-жылдын июнь айында жаны Чанкая өргөөсүнө көчкөнгө чейин маршал Ататүрктүн үйү болгон. Андан кийин Ататүрк аны Түрк Армиясына өткөрүп бергенден кийин, имарат «Армия Үйү» деп аталган. Бул өргөө Республиканын тарыхында абдан маанилүү орунга ээ болгон. 1950-жылы кээ бир реновация иштеринен кийин, ал коомчулук үчүн музей катары ачылган. 1986-жылы олуттуу калыбына келтирүү иштери аяктаган. Ошондон бери өргөөнү түпнуска формасында, бардык түпнуска жабдуулары жана эмеректери менен сактоо үчүн консервация программасы ишке ашырылууда. Имаратта чоң сарайга таандык кооздук жок жана ал жөнөкөй, бирок практикалык колдонуу үчүн иштелип чыккан жана стилдештирилген. Ал Улуттук Кампания жана батышташтыруу өзгөртүүлөрү менен реформалардын жылдарында башкы командачы Ататүрктүн штаб-квартирасы катары кызмат өтөгөн. Көз карандысыздык согушу жүргүзүлүп, Республика негизделген мезгилде бир катар маанилүү учурларга күбө болгон бул өргөө, бүгүнкү күндө Ататүрктүн эстелигине арналган урмат катары кылдаттык менен сакталат.

Чанкая өргөөсү

Музей-өргөөдө кеңейтүү жана реновация иштери эки жолу жүргүзүлгөнүнө карабастан, ал бара-бара өсүп жаткан муктаждыктарды канааттандырууга жетишсиз болуп калгандыктан, 1930-жылы жаны имарат курууга чечим кабыл алынган. Ататүрктүн суроосу боюнча, жаны өргөөнүн курулушу атактуу австриялык архитектор профессор доктор Клеменс Хольцмейстерге тапшырылган. Хольцмейстер 1930-жылдын 20-майында бул милдетти үстүнө алгандан кийин, беш күндөн кийин биринчи долбоорду даярдаган, ал эми Ататүрк суранган өзгөртүүлөрдү эки күндөн кийин киргизгенден кийин, ал долбоордун эскизин тапшырган, жана 1930-жылдын 27-июлунда Ялова шаарында Ататүркгө акыркы планды жана моделин тапшырганы белгилүү. Ататүрк 1930-жылдын ноябрь айында курулуш ордун чечкенден кийин, курулушка байланыштуу бардык чечимдерди толугу менен Хольцмейстерге калтырган. Австриялык архитектор бардык архитектуралык курулуш материалдарын Австриядан алып келген. Өргөөнүн ички мейкиндигинин бир бөлүгү Венадагы Көркөм Академиясында иштелип чыккан. 1931-жылдын башында Чанкая өргөөсүнүн курулушун баштаган Хольцмейстер, аны кыска убакытта, болжол менен 1,5 жылда аяктап, 1932-жылдын июнь айында тапшырган. Подвалдын үстүндө эки кабаттан турган өргөөнүн кирүүчү кабаты иш аянты жана коноктор кабыл алынуучу жер болгон. Ал эми жогорку кабат жашоочу жай катары жабдылган. Салттуу түрк үй стили менен батыштын жашоо ыңгайлуулугунун айкалышын чагылдырган Чанкая өргөөсү, 1932-жылдан баштап өлгөнгө чейин Ататүрктүн жашоочу жана иш аянты болгонунан тышкары, анын суроолору менен эскертүүлөрүн эске алуу менен долбоорлонгондуктан, анын талгамын жана көздөгөн жашоо образын көрсөтүү жагынан да баалуулукка жана маанилүүлүккө ээ. Ататүрктөн кийин Чанкая өргөөсү президенттик милдетти аткарган Исмет Иноню, Джелал Баяр, Джемал Гюрсел, Джевдет Сунай, Фахри Коротюрк, Кенан Эврен, Тургут Озал жана Сулейман Демирелге жашоочу жана кеңсе имарат катары кызмат көрсөткөн. Тогузунчу президент Сулейман Демирелден тартып, жаны кызматтык имараттар аяктагандан кийин, бул өргөө гана жашоочу жай катары колдонулган.