Central Mosque (Almaty)

Алматы Борбордук мечити (казакча: Almaty ortalyq meshiti / Алматы орталық мешіті, орусча: Центральная мечеть Алматы) — Алматыдагы жана Казакстандагы эң чоң мечиттердин бири. 7000 намазкумга ылайыкталып курулган мечит, 1890-жылга таандык жана 1987-жылы өрттөнүп кеткен эски мечиттин ордуна курулган.

Тарыхы

Борбордук мечит 1890-жылдан бери иштеп келген эски Татар мечитинин ордуна курулган. Мечиттин пайдубалы 1993-жылы куюлган, бирок курулуш 1999-жылга чейин аяктаган эмес. Долбоордун архитекторлору Баймагамбетов, Шарапиев жана Жарылгапов болушкан.

2000-жылы чоң күмбөз түрк каллиграфтары аткарган Куран аяттары менен кооздолгон; жогорку сапаттагы үн күчөткүч жабдуулар сатылып алынган. Биринчи кабат толугу менен ремонттолгон, күчтүү кондиционер орнотулган, башкы имамдын жана эсепчинин кабинеттери заманбап жабдуулар менен жасалгаланган, Куран окуу бөлмөсүндөгү отургучтар баалуу жыгачтан жасалгандар менен алмаштырылган, 1700 чарчы метр аянтта чөп газону түзүлгөн. Мечит 7000 намазкумга ылайыкталган. Мечиттин үстүнөн диаметри 20 метр, бийиктиги 36 метр болгон күмбөз тургузулган.

Мечит — чыгыш-батыш огу боюнча созулган минарасы бар күмбөздүү, тик бурчтуу имарат. Мечиттин жалпы (бир мезгилдеги) сыйымдуулугу болжол менен 3000 адамды түзөт. Имараттын башкы кире бериши пештак формасында жасалган. Күмбөз эки катмарлуу барабанга — арка формасындагы терезе ачылыштары бар, цилиндрге өтүүчү жана көк кооз плиткалар менен капталган октаэдрге орнотулган. Башкы күмбөздүн мотиви төрт бурчтагы гулдастада кайталанат. Дубалдар ак мрамор менен капталган. Түстүү мозаика башкы күмбөздүн барабанын кооздойт. Портал оюлган мрамор блоктору менен жасалгаланган. Кире бериштеги эмен эшиктердин бети да улуттук оюм-чиймелердин мотивдери менен оюлган. Түштүк-чыгыш бурчунда бийиктиги 47 метр болгон минарага баруучу эки кабаттуу өтмө бар.

2001-жылы Республикалык Борбордук мечиттин имараты Алматынын жергиликтүү мааниге ээ тарыхый жана маданий эстеликтеринин мамлекеттик тизмесине киргизилген.

Башында мечиттин жөнөкөй көк күмбөзү болгон. 2006-жылы башкы күмбөз гүл оюмдары бар керамикалык плиткалар менен кооздолгон. 2010–2011-жылдары керамикалык плиткалар алтын пластиналар менен алмаштырылган.

Архитектурасы

Мечиттин пайдубалы 1993-жылы коюлган. Курулуш 1999-жылы аяктаган. 2000-жылы чоң күмбөз түрк каллиграфтары жазган Куран аяттары менен кооздолгон.

Мечиттин сыйымдуулугу 3000 адамга чейин жетет. Курулуштун түштүк-батыш бөлүгү Мекке тарапка бурулган. Түштүк-батыш тарабында бүт курулуштан айырмаланып турган сонун беш кырлуу михрабды көрүүгө болот. Минаралар имараттын бурчтарында жайгашкан, алардын күмбөздөрү чыныгы алтын менен капталган.

Мунаралардагы минаранын бийиктиги 47 метрди түзөт.

Башкы күмбөздүн бийиктиги 36 метр. Күмбөздүн ички мейкиндиги Курандан акылмандык сүрөлөрү жазылган түстүү мозаикалар менен кооздолгон.

Маданий мурас

2006-жылдын 22-декабрында Казакстан Улуттук банкы Казакстандын бүткүл маданиятын кеңири түшүнүүгө жана диндин инсандын руханий-адеп-ахлактык өзүн-өзү өркүндөтүүсүнүн тынч окуусу катары берилишине көмөк көрсөтүү максатында мечитти чектелген санда чыгарылган, 500 теңгелик, таза күмүштөн жасалган монетага түшүргөн.