Dara

Дара же Дарас (түркчө: Dara Antik Kenti; грекче: Δάρας; сириялыкча: ܕܪܐ) — Сасани империясы менен чек арада, түндүк Месопотамиядагы маанилүү чыгыш рим чеп шаары болгон. Анын чоң стратегиялык маанисинен улам, ал рим-перс чыр-чатактарында (530, 540, 544, 573 жана 604-жылдарда) көрүнүктүү орун ээлеген. Мурунку архиепископтук азыркы күндө бир нече католик титулярдык епархиясы бойдон калат. Бүгүнкү күндө анын ордун Мардин облусундагы Дара кыштагы ээлейт.

Анастасий тарабынан негизделиши

502-506-жылдардагы Анастасий согушунда рим аскерлери сасани перстерине каршы жаман натыйжа алган. Митилендик Захариянын сирия хроникасына караганда, рим генералдары өз кыйынчылыктарын аймакта күчтүү базанын жоктугунан деп айыптаган, буга каршы перстер 363-жылы бошотулганга чейин римдиктер үчүн да ошол эле максатка кызмат кылган Нисибис улуу шаарын ээлеп турушкан.

Ошондуктан, 505-жылы, перс падышасы I Кавад чыгышта алаксыган учурда, император Анастасий I Нисибистен болжол менен 18 километр батышта жана Персия менен чыныгы чек арадан бар болгону 5 км алыс жайгашкан Дара кыштагын, «аскер эс алып, курал даярдай турган баш калкалоочу жай, жана Арабдардын өлкөсүн перстер менен сарациндердин кол салуусунан коргоочу жай» болуш үчүн кайра курууну чечкен. Бүткүл Месопотамиядан таш чегерчилер менен ишчилер чогултулуп, чоң ылдамдык менен иштешкен. Жаңы шаар үч дөбөнүн үстүнө курулган, эң бийигинде цитадель турган, жана ал чоң кампалар, коомдук мончо жана суу сактагычтар менен жабдылган. Ал Анастасиополис (грекче: Ἀναστασιούπολις) деген атты алган жана рим дукс Месопотамиенин ордосу болуп калган.

Юстиниан тарабынан кайра курулушу

Прокопийге караганда, баштапкы дубалдардын шашылыш курулушу төмөн сапатка алып келген, жана аймактын катуу аба-ырайы шарттары бул көйгөйдү дагы курчутуп, кээ бир бөлүктөрдү бузган. Ошентип, византия императору Юстиниан I шаарга кеңири оңдоо иштерин жүргүзүүгө аргасыз болгон, андан кийин аны Юстиниана Нова деп өзгөрткөн. Дубалдар кайра курулуп, ички дубал жаңы кабат менен көтөрүлүп, бийиктиги болжол менен 20 м (66 фут) чейин эки эсеге көбөйтүлгөн. Мунаралар бекемделип, үч кабатка (болжол менен 35 м) чейин көтөрүлгөн, жана канал казылып, сууга толтурулган.

Юстиниандын инженерлери да жанындагы Кордес дарыясын канал казуу аркылуу шаарга багыттаган. Дарыя азыр шаар аркылуу агып, жетиштүү суу камсыздоону камсыз кылган. Ошол эле учурда, анын агымын түндүккө карай 65 км (40 миля) алыстыкка чыккан жерасты каналына багыттоо аркылуу, гарнизон курчоого алган душманга сууну бербей коюуга жетишкен, бул фактор шаарды бир нече жолу сактап калган. Мурда бир жолу шаардын чоң бөлүктөрүн бузган суу каптоо коркунучунан алдын алуу үчүн, аны токтотуу үчүн өз түрүндөгү эң алгачкылардын бири болгон татаал арка дамба курулган. Мындан тышкары, гарнизон үчүн казармалар курулуп, эки жаңы чиркөө — «Улуу чиркөө» жана Ыйык Варфоломейге арналган чиркөө курулган.

Кийинки тарыхы

Шаар кийинчерээк 573-574-жылдары I Хосров жетектеген перстер тарабынан курчоого алынып, басып алынган, бирок 591-жылы рим-перс келишиминен кийин Хосров II тарабынан римдиктерге кайтарылган. Ал 604-605-жылдары Хосров II тарабынан тогуз айлык курчоодон кийин кайра басып алынган, кайрадан Гераклий тарабынан Рим империясы үчүн кайтарылган. Акырында 639-жылы араб мусулмандары тарабынан басып алынган шаар, андан кийин өз аскердик маанисин жоготуп, кичирейип, акырында ээн калтырылган.

Азыркы тарыхы

Дара армян геноциди учурунда кыргын жайына айланган. Кээ бир маалыматтарга караганда, 1915-жылдын жазында жана жайында суу сактагычтар Дийарбакыр, Мардин жана Эрзурумдан алынып келинген өлтүрүлгөн армяндардын сөөктөрү менен толтурулган.

Архиепископтук

Жаңы шаар христиан епископунун ордосуна айланды жана баштапкыда үч суффраганы бар митрополиттик епархия болгон: Ресаина (Феодосиополис деп да аталат), Рандус жана Насала.

Анын биринчи белгилүү епископу Евтихиан болгон, ал 506-жылы кызматка отурган. Анын мураскору Фома Халкидон соборуна каршы чыккандыгы үчүн 519-жылы кызматтан кетирилип, 540-жылы каза болгон. Мамас 537-жылы кызматтан кетирилген. Стефан 553-жылы Экинчи Константинопол соборуна катышкан.

VII кылымдагы араб басып алуусунан кийин, Дара кайрадан якобит (сирия православ) епископторунун ордосуна айланды. 825-828-жылдар аралыгында, архиепископ Даралык Иоанн, көп эмгек жазган теолог болгон. X кылымда, Дараныйн сирия православ епархиясы митрополиттик наамын жоготуп, ал мурунку суффраганы Ресаинага өткөн.

Титулярдык католик епархиясы

Мындан ары резиденттик епископтук эмес, Дара азыр Католик чиркөөсү тарабынан, латын жана өзгөчө батыш сирия ырасымындагы, бирок Ыйык Тактыс менен толук биримдикте болгон Сирия католик чиркөөсү үчүн титулярдык епархия катары тизмеленет.

Епархия XV кылымда Дараныйн латын католик титулярдык епископтугу катары аталыш жагынан калыбына келтирилген.

Ошондуктан, анда, баары эң төмөнкү (епископтук) даражадагы, төмөнкү кызматкерлер болгон:

Юбер Леонар, кармелит орденинен (O. Carm.) (1474.11.16 – 1489.07.06) жана дагы бир жолу (1492.12.03 – ?)

Блазиус де Агинага (1669.09.09 – ?)

Николас де Уллоа и Уртадо де Мендоса, августин орденинен (O.E.S.A.) (1677.02.08 – 1679.11.27)

Франсиско Сапата Вера и Моралес (1680.03.11 – 1703.04.23)

Франц Энгельберт Барбо фон Ваксенштейн (1703.06.04 – 1706.12.25)

1925-жылы ал кайра аталып, Дараныйн митрополиттик титулярдык архиепископтугу катары жогорулатылган.

Ал ондогон жылдар бою бош турат, ошол (эң жогорку) даражадагы төмөнкү кызматкерлерге ээ болгон:

Альфонсо Арки (1925.11.16 – 1927.03.04)

Жозеф-Мари Ле Гуаз (1927.09.29 – 1930.12.05)

Луиджи Фантоцци (1931.01.01 – 1932.01.14)

Торквато Дини (1933.11.12 – 1934.03.26)

Антонио Рибери (黎培理) (1934.08.13 – 1967.07.25), папа дипломаты катары: Африкага миссиялар боюнча апостол делегаты (1934.08.13 – 1945), Кытай Эл Республикасына апостол интернунцийи (папа элчиси) (1946.07.06 – 1959.02.19), Ирландияга апостол нунцийи (папа элчиси) (1959.02.19 – 1962.04.28), Испанияга апостол нунцийи (1962.04.28 – 1967.06.26); кийинчерээк San Girolamo della Carità чиркөөсүнүн pro hac vice наамы менен кардинал-дин кызматчысы болгон (1967.06.29 – 1967.12.16)