Dayahatyn

Дайахатын (түркмөнчө: [dɑːˌjɑχɑːˈtɯn]), Дайакхатун (фарсы: دایه‌خاتون) деп да жазылат, Амудариянын сол жээгинде жайгашкан орто кылымдык керван сарай. Ал Түркменабаттын түндүк-батышында, Түркменистан-Өзбекстан чек арасына жакын, болжол менен 170 километр (110 миль) алыстыкта. Дайахатын тараптары 53 метр (174 фут) болгон бекемделген квадрат курулуш. Ал баштапкыда 9-кылымда Тахир ибн Хусейн тарабынан курулган чебер болгон деп эсептелет. 11-кылымда ал кербендерге гана эмес, узак саякаттарда элитага да баш калкалоочу жай берген, таасирдүү кыш курулуштары бар керван сарайга айландырылган. Дайахатындын бүтүндүгү 11-12-кылымдарда селжук архитекторлорунун кыш иштетүү чеберчилигинин типтүү үлгүсү. Көркөм өнөр жактан мыктылыгынан улам, Дайахатын Шараф Рибаты тышкары, Орто Азияда сакталган керван сарайлардын эң баалуу, кыязы, эң мыкты үлгүлөрүнүн бири деп эсептелет.

Фольклор

Бир нече легенда Дайахатындын курулушу менен байланышкан. Биринде, Дайахатын Рабатын Дая аттуу сулуу аялдан жашынууну каалаган жергиликтүү башкаруучу курдурган. Башка варианты Бай аттуу бай адам тууралуу, ал өз аялын бузуктук кылды деп шектенип, жарды дервиш кийимин кийип үйдөн кетип калган. Анын аялы Бай-Хатын аны көп жыл кайтып келишин күткөн. Анын шегин жоюу үчүн, ал жолдошуна болгон сүйүүсү менен ишенимдүүлүгүн көрсөтүү үчүн сулуу Дайахатынды курдурган. Көп жыл кыдыргандан кийин, Бай акыры өз мекенине керван сарай курулушунда жумушчу болуп кайтып келген. Бай-Хатын аны тааныган жана алар андан ары бактылуу жашашкан.

Сактоо

Объект Түркменистан өкмөтү тарабынан ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурас тизмесине кошулуу үчүн сунушталган. 2012-жылы Дайахатын АКШ өкмөтүнүн Маданий мурасты сактоо боюнча элчилер фондунан сактоо грантын алган; жоопкерчиликти Түркменистандын Тарыхый жана маданий эстеликтерди коргоо, изилдөө жана калыбына келтирүү боюнча улуттук башкармалыгы алган.

Туризм

Дайахатын кадимки туристтик маршруттардан алыс жайгашкандыктан жана чет элдик конокторунун жылышы дагы деле өтө авторитар өкмөт тарабынан көзөмөлдөнгөндүктөн, Дайахатындын туризмди өнүктүрүү шарттары анчалык жагымдуу эмес. Абдан аз сандагы туристтер барууга жетишет, бирок 2018-жылдан бери керван сарай чек ара тосмосунун артында эмес. Туризмди өнүктүрүү үчүн, Дайахатын керван сарайы Түркменистанда 2012-2016-жылдардагы Туризм тармагын өнүктүрүү программасына кирген. Бул программанын алкагында, Дайахатында туризмди өнүктүрүүнүн жакшыртылышы жакынкы келечекте жүргүзүлүшү мүмкүн.