Dorylaeum

Дорилайон же Дорилейон (грекче: Δορύλαιον; латынча: Dorylaeum) — Анатолиядагы байыркы шаар, азыр Түркиянын Эскишехир шаарынын жанындагы Шархёюк айылында жайгашкан археологиялык объект. Ал Шар Хёюк дөбөсүнүн үстүндө жайгашкан.

Анын баштапкы жайгашкан жери Эскишехирден түштүк-батышка карай болжол менен 10 км алыстыкта, азыр Караджа Хисар деп аталган жерде болгон; б.з.ч. IV кылымдын аягында ал азыркы Эскишехирден түндүктө жайгашкан жерге көчүрүлгөн.

Тарых

Дорилайон (латынча: Dorylaeum) — фригия, грек, рим жана византия конушу болгон. Рим мезгилинде ал соода борбору болгон. Византия мезгилинде археологиялык табылгаларга караганда анда бир топ калк жашаган.

Рим доору

Ал ошондой эле, кыязы, элчи Пабылдын б.з. 50-жылы жасаган экинчи миссионердик сапарынын маршрутундагы негизги шаарлардын бири болгон. Ал Кеч Рим империясынын Фригия Салутарис провинциясынын курамында болгондо епархия борборуна айланган жана Несториустун жана Евтихийдин окууларына каршы чыккан Евсевий сыяктуу епископторду чыгарган.

Б.з. III кылымда ал гот чабуулдарынан коркунучта болгон. Кичи Азияда жайгашкан рим армиясы бытыранды турган жана флот түндүктөгү Синоп шаарынан батышка карай жылгандыктан, провинциялар корголбой калган. Бул готтор Кара деңиздин дунай тарабындагы аймагынан келишкен. Шаар коркунучта калганда, тургундар чабуулчуларга каршы коргонуу үчүн дубалды тезирээк куруу максатында арноо айкелдерин колдонушкан, бул алардын коопсуздук үчүн шашылганын көрсөтөт.

Дорилайондон табылган б.з. III кылымдагы мүрзө жазуусу менора менен катар еврей ысымдарын камтып, ал жерде еврейлердин болгонун далилдейт.

Орто кылымдар

XI кылымда Дорилайон бай дан түшүмдөрүн алган жана шаарга жакын дарыялар балык менен бай болгон. Шаардын тегерегиндеги айылдар тыгыз калктуу болуп, Дорилайондун өзү стоалар, фонтандар жана кадырлуу жарандардын үйлөрү менен кооздолгон. 1071-жылы Манцикерт салгылашуусунан жана Византиянын Анатолиядагы кулашынан кийин шаар селжук түрктөрү тарабынан басып алынган. 1097-жылдын июлунда, Биринчи крест жортуулу учурунда, Дорилайон салгылашуунун ордосу болгон. 1147-жылы Дорилайондун тегереги көчмөндөр жана алардын чоң кой үйүрлөрү менен жашалган. Дорилайон 1147-жылы, Экинчи крест жортуулу учурунда, немис крест жортуучуларынын чоң жеңилишинин ордосу болгон, бул чегинүү менен аяктаган. 1175-жылы түрктөр Дорилайондо жайланышып, түздүктөрдө өз малдарын багышкан. Византия императору I Мануил Комнин түрктөрдү бул аймактан кууп чыгарып, 1175-жылы Фригия бийик түздүктөрүн айыл чарбасына кайтаруу үчүн Дорилайон менен Субляонду кайра чептеген. Бул кайра чептөө жөнүндөгү ыр, кыязы, Мануилди коштоп жүргөн Иоанн Цецес тарабынан жазылган. II Кылыч Арслан менен болгон Мириокефалон салгылашуусунан (1176-жылдын 17-сентябры) кийин Дорилайон талкаланышы керек деп макулдашылганы менен, Мануил аны сактап калган, бул Арсланды түштүктөгү бай Мендерес өрөөнүн кыйраткан чоң армия жиберүүгө түрткү болгон. Мусулман автору аль-Харави (1215-жылы каза болгон) аны христиан аймагынын чегиндеги, дарылык ысык булактары бар жер катары сүрөттөгөн.

Археология

Шархёюк VII 1989-жылдан бери казылып келет. Ал бир катар археологиялык маданий катмарларды ачкан, алардын эң эскиси б.з.ч. III миң жылдыкка таандык. Шаар эрте коло доорунда гүлдөгөн. Б.з.ч. 2500-жылдар тегерегинде түндүк-батыш Анатолияда өзгөчө айырмаланган маданий топ — «Демирджихюйюк маданияты» байкалат. Дорилайон-Шархёюк бул маданий өнүгүүлөрдүн борборунда болгон. Беш ички фазадан (1-5) турган Шархёюк V (ŞH V) катмары дөбөдөгү эң жакшы чагылдырылган маданий фазалардын бири. 2018-жылы ал жерден жаңы лувий иероглиф мөөрү табылган. Бул материал хетт империялык мезгилин чагылдырат. Эң жакшы сакталган ылай кирпич архитектурасы хетт мезгилине таандык ŞV-5 катмарына таандык. Темир доорунда Шархёюк IV фригиялыктардын мезгилинде маанилүү болгон.

Стратиграфиялык мезгилдер:

Шархёюк VII = Эрте коло доору, Демирджихюйюк маданияты

Шархёюк VI = Орто коло доору

Шархёюк V = Кеч коло доору, хетт мезгили

Шархёюк IV = Темир доору, фригия мезгили

Шархёюк III = Эллинисттик мезгил

Шархёюк II = Рим мезгили

Шархёюк I = Византия мезгили

Диний тарых

Дорилайон Византия империясынын курамында епархия борборуна айланып, Фригиядагы Синнада митрополитинин суфраганы (баш ийген епархиясы) болгон.

IV кылымдан IX кылымга чейин жети епископ белгилүү, алардын эң атактуусу — Евсевий. Епархия орун алышы XII кылымга чейин Синнаданын суфрагандарынын арасында эскерилет, бирок андан көп өтпөй жоюлган болушу керек.