Dupnisa Cave

Дупниса үңкүрү (түркчө: Dupnisa Mağarası), же Дупниса үңкүрлөрү, Түркиянын түндүк-батышындагы Кыркларели облусунда, Болгария-Түркия чек арасынын жанында жайгашкан, тургундарга көрсөтүлүүчү (экскурсиялык) үңкүр. Аталышы боолгоого алынгандай бир эмес, чындыгында бул эки кабатка бөлүнгөн, өз ара жалгашкан үч үңкүрдөн турат. Анын аталышы "чуңкур" дегенди билдирген болгар тилиндеги Дупница (Дупница) сөзүнөн келип чыккан.

Жайгашкан орду

Үңкүр Странджа тоо тизмегинин боюндагы токойдун ичинде, Сарпдере кыштагынан 5,5 километр (3,4 миль) түштүк-батышта жана Кыркларели облусундагы Демиркөйдөн 25 километр (16 миль) түштүк-батышта жайгашкан. Ал Кыркларели облустук борборунан 58 километр (36 миль), Истанбул шаарынан 230 километр (140 миль) алыстыкта жайгашкан.

Дупниса үңкүрүнө Кыркларели-Дерекөй жолу (D.555 мамлекеттик жолу) аркылуу, түндүктөн Дерекөй-Сарпдере же Кыркларели-Үскюп-Чукурпынар-Сарпдере жолдору аркылуу, ал эми түштүктөн Визе-Пойралы D.020, Пойралы-Демиркөй D.565 жолдору же жогоруда аталган Демиркөй-Сарпдере жолу аркылуу жетүүгө болот.

1913-жылы Любомир Миличтин жазганы боюнча, чек арага жакын жерде Дунница (Дунница) деп аталган, 15-20 үйдөн турган болгарлар жашаган чифлик (жер ээлик конуш) болгон. Ал заманбап Болгария-Түркия чек арасынын түштүгүндө, үңкүргө жакын жерде жайгашкан болушу толук мүмкүн. Экинчи Балкан согушунан кийин чифликтин тургундары Болгарияга көчүрүлгөн.

Пайда болушу жана геологиясы

Үңкүр болжол менен 180 миллион жыл мурунку Эрте Юра доорунун Тоар мезгилинде мрамор тектеринин эрозиясынын натыйжасында пайда болгон. Ал үч жалгашкан үңкүрдөн турат жана эки кабатка бөлүнгөн үч кире беришке ээ. Ар бир үңкүр гидрологиялык өзгөчөлүктөрү, сталактиттери жана сталагмиттери боюнча айырмаланат. Дупниса үңкүрүнүн жалпы узундугу 3200 метр (10 500 фут). "Куру" ("Кургак") жана "Кыз" деп аталган эки үңкүр 2720 метрге (8920 фут) жетип жогорку кабатта жайгашкан, алардын алдында 60 метр (200 фут) тереңде "Сулу" ("Суулуу") деп аталган ылдыйкы үңкүр турат. "Куру" үңкүрү сталактиттерге, сталагмиттерге, сталагнаттарга жана дубал тамчы таштарына өтө бай, алар чоң өлчөмдөргө жетет. Ал Түркия менен Болгариянын чек арасы болгон Резве суусуна куюучу булактын булагы болуп саналат. Ал эми ылдыйкы үңкүрдө жер астындагы агымдар жана көлдөр бар, алардын үстүндө парда сымал жана торчо сымал түзүлүштөр кездешет. Ылдыйкы үңкүр деңиз деңгээлинен 345 метр (1132 фут) бийиктикте жайгашкан. Үңкүрдүн чыгуу жери кире беришинен 61 метр (200 фут) бийигирээк.

Туризм

Үңкүрлөрдүн толук башкачалыгы жана ар түрдүүлүгү аларды кызыктуу туристтик объектиге айлантат. Үңкүр 2005-жылы туризм үчүн ачылган жана ал Чыгыш Тракиядагы жападан жалгыз экскурсиялык үңкүр болуп саналат.

Жогорку "Кыз" үңкүрү он бир түрдөгү болжол менен 60 000 жарканатты батырганы себептүү коомчулукка жабык. "Куру" үңкүрүнүн 200 метри (660 фут) жана "Сулу" үңкүрүнүн 250 метри (820 фут) гана экскурсиялык бөлүк катары ачык. "Куру" үңкүрү жыл бою ачык. Негизги кире бериш "Сулу" үңкүрүнө алып барат, андан соң тосмолор орнотулган асфальттанган өткөл жатат. 250 метрден (820 фут) ары чыгууга уруксат тажрыйбалуу спелеологдорго гана изилдөө максатында берилет.

Экскурсиялык бөлүктүн аягында, "Сулу" үңкүрүндө, тепкич "Куру" үңкүрүнө алып чыгат. Негизги чыгуу жери галеринин аягында жер деңгээлинде жайгашкан. Кире беришке кайтуу токойдун ичинен өткөн белгиленген жол менен жүргүзүлөт, бул болжол менен 15 мүнөткө созулат.

2012-жылдын биринчи төрт айында Дупниса үңкүрүнө 17 000ден ашык ички жана тышкы туристтер келгени маалым болду. Кыркларели облусундагы маданият жана туризм башкармалыгынын орун басарынын маалыматы боюнча, 2013-жылы келүүчүлөрдүн саны 120 000ге жеткен.

Жарканаттардын мезгил-мезгили менен көбөйүшүнө байланыштуу, үңкүр азыр 15-ноябрдан 15-майга чейин жабык турат.