Erzurum Mosque

Эрзурум Улуу мечити (түркчө: Erzurum Ulu Cami) — Түркиянын Эрзурум шаарындагы тарыхый мечит. Ал Салтукиддер «Атабей» деп аталгандыктан, «Атабей мечити» деп да аталат.

Мечитти Салтук эмири Насреддин Аслан Мехмед б.з. 1179-жылы, хижра боюнча 574-жылы курдурган. Мечит Осмонго чейинки Селжук мезгилинин классикалык тик бурчтуу моделинде курулган.

Мечит 10 000ге чейин сыйынуучуну батырат.

Курулушу

Мечиттин шыбы михраб дубалына перпендикуляр курулган. Ал кеңири орто нефтен жана анын эки тарабында үч нефтен турат, жалпысынан жети неф. Мечит 20 эркин «L», «T» жана тик бурчтуу формадагы мамыда турат, өлчөмү 51x54 метр (167 фут × 177 фут). Чатырды 40 мамы кармап турат, алардын 16сы дубалдарга жанаша жайгашкан.

Мечиттин чыгыш тарабындагы биринчи эшиктин эки тарабында курмандык жай бар, ал жерде ошондой эле 1860-жылы жасалган оңдоо жазуусу жайгашкан. Мечиттин биринчи курулушундагы алдыңкы михраб дубалы бир аз учтуу аркаларга таянган чоң сымал күмбөз менен жабылган. «Карлыгач күмбөзү» деп белгилүү болгон бул күмбөз консоль түрүндө курулган жана ал имараттын баштапкы түрүнө таандык деп эсептелет. Мечиттин оң тарабында тегерек тулкусу жана бир балкону бар кыштан курулган мунара бар. Мунарага мечиттин ичинен чыгууга болот.

Реставрациялар

Мечит беш башка жолу оңдолгон. Ал Осмон султаны IV Мурат мезгилинде тамак-аш кампасы катары колдонулган. Эрзурум губернатору Хусейин Паша мечитти 1639-жылы, Али Эфенди 1826-жылы оңдогон, андан кийин 1858 жана 1860-жылдары да оңдоо иштери жүргүзүлгөн. Мечит акыры Фонддордун Башкы Дирекциясы тарабынан 1957–1964-жылдар аралыгында оңдолгон.

Жарыктандыруу

Мечит 28 терезе менен жарыктандырылат. Түштүктөгү экинчи терезеде 1826-жылга таандык оңдоо жазуусу бар. Михраб дубалынын бир аз жогорусунда жайгашкан эки тегерек терезе түш (зухр) жана түштөн кийинки (аср) эки намаздын убактысын аныктоого жардам берет. Сол тегерек терезеден түшкөн жарык түшкө чейин жерге овал түзөт, ал зухр намаз убактысында тегеректикке айланат. Ошол сыяктуу эле, оң тегерек терезеден кирген жарык аср намаз убактысында овал формасынан тегеректикке айланат.