Göreme National Park

Гёреме тарыхый улуттук паркы (түркчө: Göreme Tarihî Milli Parkı) — борбордук Түркиядагы Каппадокиядагы улуттук парк. Ал болжол менен 100 км² (39 чарчы миля) аянтты ээлеп, Невшехир провинциясында жайгашкан. Ал 1985-жылы «Гёреме улуттук паркы жана Каппадокиянын таш жайлары» ат менен ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурас жайы болуп жарыяланган. Парк суу жана шамал менен эрозияга учураган таш ландшафтка жана байыркы, бири-бири менен байланышкан жер астындагы конуштардын тармагына ээ.

Сүрөттөлүшү

Улуттук парк борбордук Анатолиядагы Хасан тоосу менен Эрджиес тоосунун вулкандык аймагында, Ургюп, Чавушин жана Гёреме айылдарынын тегерегинде жайгашкан. Парк аймагы суу тарабынан оюлган агым менен дарыя өрөөндөрү менен кескиленген, тик капталдары бар плато менен бийик дөбөлөрдөн турат. Бул катаал аймактын бир бөлүгү базальт менен коюу туф катмарларынан турат. Туф — миллиондогон жыл мурда вулкандардан чыккан күлдүн жумшак таш болуп катуулашуусунун натыйжасы, ал андан бери коргоочу капкак пайда кылган катуулашкан лава менен капталган. Бул миллион жылдар бою эрозияга учурап, паркта учураган түрдүү түстөгү жарлар, таш мунаралар, тирөөчтөр, чатыр таштар жана «жомок мор түтүктөрдү» пайда кылган. Сүйүү өрөөнү өз жомок мор түтүктөрү менен белгилүү. Бул аймакта жылдык жаан-чачын 380 мм (15 дюйм) түзөт жана дарыя коридорлорунан башка жерде өсүмдүк дээрлик жок.

Каппадокиядагы монах жашоосунун эң алгачкы белгилери IV кылымга барып такалат, ошол кезде Кесариянын (азыркы Кайсери) архиепискобу Улуу Василийдин окуусун жолдогон кичине аскетик жамааттар ташка оюлган камераларда жашай баштаган. Кийинчерээк, жамааттар булап-тоноочу арабдардын чабуулдарынан коргонуу үчүн жер астындагы кыштактарда бирге баш паанек тапкан.

Жер астындагы турак жайлар

Адамдар жумшак туф ташын жер астындагы турак жайларды казуу үчүн колдонушкан. Каппадокиядагы эң алгачкы монах ишмердиги IV кылымда, аскеттер ташта камераларды казышы менен башталган деп эсептелет. Арабдардын чабуулуна каршы туруу үчүн, алар бул камераларды бириктирип, чиркөөлөрдү, кампаларды жана турак бөлмөлөрдү камтыган жер астындагы жамааттарды түзгөн. Ушундай жол менен айылдар менен кичине шаарчалар өнүккөн, жана 842-жылга карата, жер астындагы чиркөөлөр түстүү сүрөттөр менен бай кооздолуп калган.

Азыр адамдар мурдагыдай, душмандан жашынып же качып жүргөндөй, тереңдикте жашабайт. Бирок айрым адамдар дагы деле, күндүзгү жарыкка чыгуучу эшиги/ойдуңу жер деңгээлинде турган турак жайга айландырылган үңкүр турак жайларда жашашат. Тилекке каршы, узак мөөнөттөгү үңкүр тургундарында мезотелиома деп аталган рак түрүнүн күтүлбөгөн жогорку жыштыгы табылган. Бул туф катмарларына мүнөздүү минерал болгон эрионит фибралары менен дем алуу менен байланыштырылат.