Hoja Zayniddin Mosque and Khanqah

Ходжа Зайниддин комплекси — Бухарадагы архитектуралык эстелик (XVI кылымдын биринчи жарымы); Бухара ханлыгынын Шайбанилер династиясынын мезгилинде Зайниддиндин демилгеси менен Имам ал-Бухарийдин урматына чебер Мир Дүстүмбий тарабынан курулган тарыхый эстелик. Комплекс Ходжа Зайниддин гузары боюнча, шаар-кала (шахристан) түштүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Комплексте мечит-ханака, хоуз, мектеп, куруучунун мазары жана зыяратчылар үчүн бөлмөлөр бар. Учурда комплекс Өзбекистандын материалдык жана маданий мурасынын көчмө эмес мүлк объекттеринин улуттук тизмесине киргизилген.

Тарыхы

Ходжа Зайниддин комплекси Бухара казы-калоны (баш казысы) кызматын ээлеген Ходжа Зайнуддиндин демилгеси менен Имам ал-Бухарийдин урматына чебер Мир Дүстүмбий тарабынан курулган. Имарат мечит үчүн курулган, бөлмөлөрү да бар. Бул комплекс ханака жана мечит милдетин аткарган. Курулуш көп бөлмөлүү жана күмбөздүү болгон. Комплексте көп бөлмөлүү бөлмөлөр бар, ортодо хоуз жайгашкан. Ханака-мечиттин айваны бар, мамычалардан турат, күмбөздүү бөлмө бөлүгү оюм-чиймелер менен кооздолгон. Ходжа Зайниддин комплексинде Ходжаи Түрк мазары бар, анын үстүнө туу көтөрүлгөн. Мечит-ханакада даараткана жана Хожи Рахматулланын бөлмөлөрү да бар. Комплекстин хоузу чоң бурчтуу, таштардан көтөрүлгөн. Хоуз XVI кылымдын биринчи жарымында курулган. Бухара эмири Эмир Олимхандын демилгеси менен 1913-жылы комплекстин хоузунда оңдоо иштери жүргүзүлүп, хоуздун түштүк-чыгышындагы «обпартар» мрамордон жасалган жаңы конструкция менен алмаштырылган. Ал ажыдаардын ачык ооздуу стилинде кооздолгон. Кулдурум оюм-чиймелер менен кооздолгон, оңдоо жылы жана автору тууралуу маалымат берилген жазуу бар. Ходжа Зайниддин комплексинде 1970-1975-жылдары оңдоо иштери жүргүзүлүп, учурда жакшы сакталган. Ходжа Зайниддин мечит-ханакасынын батыш дубалында жайгашкан михраб ичи ганч оюм-чиймелер менен кооздолгон. Мечит-ханакасынын мамычалары жакшы сакталган. Учурда мечит өз ишин уланта берет.

Архитектурасы

Ходжа Зайниддин комплекси бекем кыштан, жыгачтан, таштан жана ганчтан курулган. Мечит-ханака пештак-күмбөздүү чоң бөлмөдөн, 5 кичине бөлмөдөн жана аларга эки тараптан туташкан айвандан турат; хоуз короонун чоң бөлүгүн ээлеген. Ханаканын түштүк тарабындагы аркалардын бирине Ходжа Зайнуддиндин мүрзөсү коюлган. Ханаканын башкы фасадынын пештагында оюм калдыктары сакталган. Чоң бөлмөдөн 3 тарапка чыгат (терең арка аркылуу көчөгө жана 2 тараптан айванга). Бөлмөнүн күмбөзү татаал калкан сымал кабырчыктардын жардамы менен негизинде таянат, күмбөздүн ичи 32 бөлүккө бөлүнгөн, алар майда гүлдөр менен кооздолгон, күмбөздүн төмөнкү бөлүгү мукарнас катары менен курчалган. Бөлмөнүн дубалдарындагы тактайлар жана михрабда жарым күмбөз формасындагы мукарнастар түзүлгөн. Дубалдардагы изоралардын татаал геометриялык формалары, өсүмдүк сымал оюмдар менен кооздолгон; күмбөз, тактайлар, михраб жана батыш дубалдагы жазуулар кундал ыкмасы менен аткарылган. Дубалдын жогорку, негизги бөлүгү ислимий оюмдар (ак, кара, көк түс) менен капталган. Чоң бөлмөнүн айванга туташкан дубалдары аркалуу көрүнүштөргө бөлүнгөн. Түндүк-чыгыштагы, 7 метр кең болгон, 8 мамычалуу айвандын тегерегинде таш менен капталган хоуздуу короого караган (хоузга оюлган ажыдаар сымал мрамор түтүктөн суу келтирилген). Айвандын төбөсү кемер түрүндө, жылдыз сымал 7 бөлүккө бөлүнгөн, геометриялык оюмдар менен кызыктуу кооздолгон. Ходжа Зайниддин комплекси коомдук жана диний имараттардын архитектурасын өзгөчө түрдө бириктирген, баалуу курулуш катарында мааниге ээ.