Hoşap Castle

Хошап чеби (түркчө: Hoşap kalesi, курдча: Kela Xoşebê, армянча: Խոշաբ բերդ, романизацияланган түрү: Khoshab Berd) — Түркиянын Ван провинциясындагы Гюрпынар районунун Хошап айылында жайгашкан, 17-кылымга таандык ири чеп. Ал Ван шаарынын борборунан болжол менен 50 км алыстыкта жайгашкан.

Тарыхы

Чеп орто кылымдагы армян бекинишинин негизинде курулган, ага чейин бул жерде урарту чеби болгон; чептин чыгыш тарабындагы дубалдар менен мунаралар баштапкы армян курулушунун планын сактап калган. Армян курулушунда болгону эки дубал болгон: бири чептин борбордук мунарасына жакын, экинчиси азыркы ортоңку дубалдардын ордунда турган. Сакталып калган ташчылык иштердин көбү, анын ичинде кире беришиндеги мунара жана тышкы дубалдар, 1649-жылы курд маймади уруусунун башчысы Сары Сулайман бек тарабынан курулган же кайра курулган. Хошап чебин ээлеп турган маймади уруусу баштапкы жезидий теги болгон жана Жазира аймагынан бул аймакка көчүп келген. Хошап персче «таза суу» дегенди билдирет. Чеп өзүнүн атын ошол эле аттуу дарыядан алган. Аны 13-кылымдагы араб тарыхчысы Якут Васпуракандын Ашеватсянц областында Хавшаб деген ат менен эскерген.

Мурунку Хошап шаары чеп жайгашкан аскалуу жердин түндүгүндөгү түз аянтта жана жолго караганда чептин карама-каршы тарабындагы тосулган аймакта жайгашкан; азыркы айыл дал ошол аймакка карай кеңейген. Шаар бир бурчунан чеп менен, калган жагынан баштапкыда чептин эки аскасынын учтарынан башталган дубал менен корголгон. Чопо кыштан курулган жана чопо мамыктардын калдыктары менен тиштенген бул дубалдын алгачкы осмон доорундагы бөлүктөрү азыр да жер-жерде көрүнөт.

Мурунку шаардын түндүгүндө дубал эми аскадан озгоч, Ван жолуна жакын бир чекиттен башталып, табигый кырка аркылуу чыгышты көздөй уланат. Чептин түштүк тарабындагы аскадан дубал ылдам ээлик менен түндүк-чыгышты көздөй төмөнкү ээрди кесип өтөт. Эки дубал кийинки дөбөнүн чокусунда кошулушат, бул аркылуу шаарды көзөмөлдөгөн бардык жерлер көзөмөлдө калат. Бул дөбөнүн чокусунан ары бош сезилген, ылдый-жапыз, кеңейген дөбөлөрдүн мейкиндиги жатат.

1850-жылдарга чейин Хошап чеп-шаарында болжол менен 1500 үй-бүлө жашаган, алардын 1000и армяндар болгон. Хошаптык армяндар дыйканчылык, кол өнөрчүлүк жана соода менен алек болгон жана чептин ичинде эки чиркөөгө ээ болушкан, алар армяндар сүрүп чыгарылганда талкаланган; ал эми курддар негизинен мал чарбачылыгы менен алектенген.

1847-жылга чейин жарым-жартылай көз карандысыз курд бектери да ошол жерде жашашкан, бирок дал ошол жылы чепти ээлеген Осмон өкмөтү алардын жарым-көз карандысыз бийлигин жоюп салган.