Hospital in the Rock Nuclear Bunker Museum

Таш ичиндеги оорукана атом бункер музейи (венгерче: Sziklakórház Atombunker Múzeum) — 1930-жылдары Экинчи Дүйнөлүк согушка даярдык максатында Будапешттеги Буда чебенинин астындагы үңкүрлөрдө курулган ооруканага берилген ат.

Курулушу

Венгрия башкы шаарынын мэри Карой Сенди Буда чебенинин астында шашылыш оорукана жана бекемделген бомба жашынуучу жай курдурууга буйрук берген.

Курулуш 1939-жылы башталган, шашылыш хирургиялык борбор болсо 1944-жылы бүткөн. Анын негизги милдети жабыркаган жарандыкка жалпы шашылыш жардам көрсөтүү болгон, кийинчерээк аскерлерге да дарылоо көрсөтүлгөн. Ал жерде жынысы, расасы, дини же этносуна карабастан, ар бир адам дарылана алган. Венгрия Кызыл Крестинин башкы медайымы графиня Эдельсхайм-Дюлаи Илона ачылыш маалында ал жерде болуп, ооруканада медайым болуп иштеген. Ооруканада жалпы болжол менен 40 дарыгер, медайым жана жардамчы иштеген.

Ооруканадын туннель системасы кол күчү менен бар болгон туннель тармагына туташтырылган. Баштапкы система чебендин ар кандай жашоочулары тарабынан көп жылдар бою колдонулган жана мурдагы кылымдарда жаза берүү системасынын бир бөлүгү болгону айтылган.

1944–45-жылдардагы Будапешт камалуусу

Будапешт камалуусу учурунда оорукана жарадар болгон жана каза болгондорду кабыл алган. Сөөктөр түн ичинде ооруканадан алынып, бомба чуңкурларына коюлган. Камалуу маалында оорукана бир нече учурда тамак же дары-дармексиз калган, кызматкерлер сөөктөрдөн алынган буюмдарды кайра пайдаланыш үчүн тазалап, залалсыздандырышкан. Акыры, атлар алынып, тамак-аш үчүн союлган. Оорукана 60–70 бейтапка кызмат көрсөтүүгө долбоорлонгон болсо да, бир учурда 600 жарадар аскерге жардам берүүгө туура келген.

Ооруканада жарандар да, аскерлер да дарыланган, аялдар үчүн өзүнчө бөлүм болгон.

Ооруканада немис аскерлери да дарыланган, бирок алар негизинен үңкүр системасынын өз бөлүгүндө болгон. Мажбурлап аскерге алынып, Waffen-SS бөлүмдөрүнө түшкөн швабиялык венгриялык аскерлер да ооруканада дарыланган. Мекемеде өзүнүн генераторлору болгондуктан, Будапешт камалуусунун учурунда башка ооруканаларда мүмкүн болбогон рентген тартуу да ушул жерде мүмкүн болгон. Оорукана мезгилинин эң алдыңкы мекемелеринин бири болгон, анда заманбап хирургиялык жабдыктар бар болгон.

Дарыгерлер миңдеген жарандыкты жана аскерди дарылаган. Камалуудан чыгуу күнү, жүрө алган бейтаптар ооруканадан кетишкен. Өз алдынча эвакуацияланбагандар үйлөрүнө же жер үстүндөгү ооруканаларга алынып кетилген.

1946–1957-жылдар

Камалуудан кийин, оорукана дагы бир жолу гана, 1956-жылы, совет бийлигине каршы көтөрүлүштүн жооп чарасы катары колдонулган. Андан кийин, оорукана кыска мөөнөткө түрмө катары иштеп, андан кийин атом бункерине айландырылган, бирок бул жолу анын максаты 200 дарыгер жана медайымды коопсуз сактап, алардын дайыма жарадарларды дарылоого даяр болушун камсыз кылуу болгон. Бункерде күзөтчү жана анын аялынан башка эч ким жашаган эмес. Ушул себептен улам, оорукана музейинде учурда радиациядан коргонуу жабдыктарынын жана кайсы бир совет чалгындоо жабдыктарынын коллекциясы көргөзмөгө чыгарылган.

1958–1962-жылдар

1958–1962-жылдары ооруканадын жабдыктары химиялык же атом чабуулунун тобокелин эске алуу үчүн жаңыланган. 25 м3 (25 000 000 куб. см) суу резервуары, желдетүү жана уулуу газды чыпкалоо системасы орнотулган. Электр генераторлорун иштетүү үчүн эки Ganz дизель кыймылдаткычы да курулган. Иштванн Баконьи сымал инженерлер пландаштыруу жана көзөмөл иштерине катышкан.

1962–2007-жылдар

Оорукана жарандык коргонуу инфраструктурасынын бир бөлүгүнө айланып, «Өтө жашыруун» деп классификацияланган. Атом сокку маалында аман калышы үчүн кызматкер катары дайындалгандардын ичинде бар болгону Жон ооруканасынын мүчөлөрү — дарыгерлер жана медайымдар болгон. Ооруканадагы адамдар, болжол менен, химиялык же атом чабуулунан кийин 72 саат аман кала алышмак. Андан кийин, план боюнча, үч жумалык жарым-жартылай карантин мезгили болушу тийиш болгон. Ооруканада уулуу газ чыпкалары менен жабдылган желдетүү түтүкчөлөрү коюлган. Технологиянын тез өнүгүшүнөн улам, мекеме 1960-жылдардын аягында эскирип калган.

1967-жылы Сабо үй-бүлөсүнүн ордуна Мохачи үй-бүлөсү дайындалган. Алар алдыңкы бөлүктөгү турак жайда жашап, 2004-жылга чейин ооруканага кароо жасап турган. Мохачи мырза механик болгон: ал жабдыктарды күн сайын текшерип, жайды желдетип турган. Мохачи айым 2400 чарчы метрди эки жумада бир жолу тазалап, 200 керебетти даярдап турган. Венгрия Коммунисттик партиясынын бийлиги мезгилинде эч ким ооруканага жабуу жөнүндө сөз козгогон эмес, ошондуктан жарандык коргонуу жайларынын кароосу жашыруун жүргүзүлгөн. Чыгымдар Жон ооруканасынын бюджетинде жашырылган. Жон ооруканасынын мүчөлөрү 1980-жылдардын ортосуна чейин жашыруун түрдө жылдык машыгууга бул жерге келишкен.

2004–2006-жылдары мекеме мезгил-мезгили менен Krétakör театры тарабынан да колдонулган. 2006-жылы Европа мурас күндөрүндө, ооруканага зыярат кылуу мүмкүн болгон. Модернизация жана калыбына келтирүү иштери 2007-жылы башталып, ошол эле жылы музей катары ачылган.

Учурда

Акыркы мезгилде, оорукана мом фигуралар менен камалуу мезгилиндеги дарылоо жана күнүмдүк окуялардын көрүнүштөрүн кайра жандандырган музейге айландырылган. Музейге кирүү жетектелген саякаттар менен чектелген. Иштеп турган мезгилинен калган эски жабдыктар, анын ичинде зембилдер, газ маскалары жана жарандык коргонуу кийимдери сатылымга коюлган.