Ishak Pasha Palace

Ишак Паша сарайы (курдча: Qesra Îshaq Paşa; түркчө: İshak Paşa Sarayı) — чыгыш Түркиянын Агры мамлекетинин Догубайазит районунда жайгашкан жарым урап калган сарай жана башкаруу комплекси.

Ишак Паша сарайы — курулушу 1685-жылы Байазит мамлекетинин бийи, тукум куучу курд пашаларынын үй-бүлөсү Чылдырогуллары тукумунан чыккан Чолак Абди Паша тарабынан башталган осмон доорундагы сарай. Курулушту Абди Пашанын урпагы, сарайга өз атын берген жана 1790–1791-жылдары Чылдырдын пашасы болгон Ишак Паша уланткан. Анын эшигиндеги жазуу боюнча, сарайдын Харем бөлүгү 1784-жылы Ишак (Исаак) Паша тарабынан бүткөрүлгөн.

Ишак Паша сарайы сакталып калган тарыхый түрк сарайларынын аз сандаган мисалдарынын бири.

Сарай 2005–2009-жылдардагы түрк 100 жаңы лира банкнотунун артында тартылган.

Тарых

Сарайдын курулушу 1685-жылы башталып, ондогон жыл бою уланган. Иштер б.з. 1784 же 1785-жылы бүткөрүлгөн. Сарай 1840-жылы жер титирөөдөн зыян тартып, бир аз убакытка чейин таштап кетилген, бирок кийинки 20 жылда жарым-жартылай калыбына келтирилген. Ал орус-түрк согушу (1877–1878) учурунда дагы зыян тартты. Курулма кийин орустар тарабынан колдонулган, ал эми Биринчи Дүйнөлүк согуш мезгилинде ок атылуудан зыян тартты.

Кийинчерээк сарай аймактын башкаруу борбору катары, ал эми андан кийин 1937-жылга чейин аскер чеби катары колдонулган. Кошумча зыян кийинчерээк курулмадан таш алынып, жаңы үйлөрдү куруу үчүн колдонулгандан келген.

2000-жылы сарай ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк маданий мурас объекттеринин алдын ала тизмесине кошулган. ЮНЕСКОнун жыйынтыгында мындай делет: "Иран чек арасынын жанындагы Жибек жолундагы сарай... Ал осман салтына таптакыр туура келбейт, тескерисинче, Анадолу, Иран жана Түндүк Месопотамия архитектуралык салтынын аралашмасы. Ишак Паша сарайынын долбоорунда Бурса, Эдирне жана Стамбул сыяктуу борбор шаарлардагы Падышалык Сарайлардын курулушунда колдонулган салттуу модель мисал катары алынган. Пост-классикалык мезгилде осман архитектурасына батыш таасирин байкоого болот..."

Бирок сарайды армян жана грузин усталары курушкан, ал эми армян таасири сарай боюнча абдан ачык көрүнөт, айрыкча армян чиркөөлөрүнө окшош күмбөздөрдө.

2004-жылдагы реставрация учурунда олуттуу структуралык маселелер табылган, бирок алар толук оңдолгон эмес. Кийинки реставрация учурунда жаңы чатыр, ошондой эле сарайдын айрым бөлүктөрүнүн үстүнө жыгач менен айнектен жасалган үстөк-курулма кошулган. Табигый түрдө, бул сарайдын тарыхый мүнөзүн өзгөрткөн. Дагы бир реставрация 2011-жылы башталган.

Кирүү акы менен мүмкүн; коноктор 1830-жылы табылган жана болжол менен б.з.ч. XIII–IX кылымдарга таандык деп айтылган Урарту аска мүрзөлөрүн көрө алат.

Жайгашкан жери

Сарай Түркиянын Иран менен чектешкен жеринин жанында жайгашкан. Ал тарыхый Жибек жолунун тегерегин көзөмөлдөгөн бийик платформада турат, бул ага стратегиялык маани берген.

Архитектура

ЮНЕСКОнун маалыматы боюнча, сарайдын архитектурасы осман салтын гана эмес, ошондой эле иран, түндүк месопотамия жана анадолу архитектурасынын аралашмасын чагылдырат. ЮНЕСКОнун маалыматы боюнча, пост-классикалык мезгилдеги осман долбоорлорунда батыш архитектурасынын таасирин байкоого болот.

Сарайдын бөлүктөрү

Комплекс төмөнкү бөлүктөрдөн турат:

Тышкы фасаддар

Биринчи жана экинчи короолор

Эркектер бөлүгү (селамлык)

Мечит

Аш казан (Дарюззияфе)

Мончо

Харем бөлүгү

Азем жана көңүл ачуу залы

Аркалуу дарбазалар

Азык сактагычтар жана куралкана

Мавзолей

Нан бышыруучу жай

Зынданкана

Борборлоштурулган жылытуу системасы

Сарайдын мүнөздүү өзгөчөлүгү анын осман, перс, курд жана армян архитектуралык стилдеринин айкалышы болуп саналат.