Jeyranbatan reservoir

Жейранбатан суу сактагычы (азербайжанча: Jeyranbatan su anbarı) — Азербайжандын чыгыш бөлүгүндөгү Абшерон районундагы суу сактагыч. Ал Баку жана Сумгайыт шаарларынын ортосунда (бүгүнкү күндө Бакунун расмий аймагы), Жейранбатан конушунун жанында жайгашкан. Азербайжан тилинде «Жейранбатан» — «жейран (боз кийик) чөккөн жер» дегенди билдирет, бул Сумгайыт шаарынын атынын коюлушуна байланышкан байыркы уламышка шилтеме.

Жалпы маалымат

Суу сактагыч 1958-жылы Баку жана Сумгайыттын өсүп жаткан калкына ичүүчү суу менен камсыздоо үчүн курулган. Жалпы аянты 13,9 км² (5,4 чарчы миля), суу сактагычтын көлөмү 186 миллион м³, 150 миллион м³си пайдаланылат. Суу сактагычтын узундугу 8,74 км (5,43 миля), эң чоң туурасы 2,15 км (1,34 миля), жээк тилкесинин узундугу 23,3 км (14,5 миля). Суу сактагычтагы суунун эң чоң тереңдиги 28,5 м (94 фут), эң аз тереңдиги 14,5 м (48 фут) катталган. Суу бетинин аянты 1 389 гектар (13,89 км²). Суу сактагыч Самурчай, Велвеличай жана Кудиялчай деген үч куюучу дарыя менен толукталган Самур-Абшерон каналынан суу алат.

Ичүүчү суу сакталгандыктан, 1960-жылы суу сактагычтын тегерегинде санитардык коргоо зонасы түзүлгөн. 2001-жылы биринчи санитардык зона кеңейтилип, көл суу сактагычты коргоо үчүн тосулган. Долбоор дагы көлдүн экологиясын жакшыртуу үчүн токой өстүрүү жана суу каналдарын тазалоону камтыган. Тосмонун узундугу 23 км (14 миля). Суу сактагычта дагы эки комплект чоң суу соргуч станциялары бар.

Тарых

Суу сактагыч XX кылымдын башында англис инженери Уильям Линдли түзгөн долбоордун негизинде курулган. Долбоордун негизги идеясы — Самур дарыясынан сууну суу сактагычка берүү, ал жерде суу тазалануучу жана шаарларга жеткирилиши тийиш болгон. Жарым кылымдан кийин гана, бул долбоордун негизинде иш башталган. Биринчиден, Самур-Дявачи каналы Абшерон жарым аралына чейин узартылган. Ошол эле учурда, Девьяятагы жана Жейранбатан көлдөрүнүн ордуна 186 миллион куб метр көлөмдөгү суу сактагыч жаралган жана 1957-жылы аны толтуруу башталган. Ошол эле жылы суу тазалоочу курулуштар комплекси курулган. Комплекстин биринчи орнотмосу 1961-жылы, экинчиси 1966-жылы, ал эми үчүнчүсү 1978-жылы ишке киргизилген. Экинчи жана үчүнчү орнотмолор ишке киргизилгенден кийин, Сумгайыттын, Баку айылдарынын жана борбор шаардын чыгыш бөлүгүнүн суу менен камсыздоосу кыйла жакшырган. 1998–2002-жылдары суу тазалоочу курулуштарда капиталдык оңдоо жүргүзүлгөн. Оңдоонун алкагында биринчи жана экинчи орнотмолор кайра курулган.