Juma Mosque in Baku

Жума мечити (азербайжанча: Cümə məscidi), ошондой эле Жума мечити (Friday Mosque) деп да белгилүү, Азербайжандын Баку шаарында жайгашкан шиит ислам мечити.

Мечиттеги жазуу «Амир Шараф ад-Дин Махмуд бул мечитти хижра 709-жылдын (1309/1310) Ражаб айында реставрациялоону буйруду» дегенди эскерет. Мечиттин түндүк дубалына 1437-жылы сталактиттер менен колдоого алынган балкону бар минара курулган. Ал иран Ширваншахтарынын мезгилинде курулган.

Тарыхый Ичери Шехерде жайгашкан мечит бир нече жолу кайра курулган. Азыркы Жума мечити 1899-жылы Баку кайрымдуулук соодагери Хажы Шихлали Дадашовдун каржылоосу менен курулган. Бул жерде зороастризм ийбадатканасынын издери бар.

Орто кылымдагы Ширван аймагынын маданий турмушунда, бул борбордук мечит коомдук-маданий борбор катары кызмат кылган.

Биринчи мечит

Жаме мечити деп аталган биринчи мечит XII кылымда курулган. Мечиттин татаал долбоору анын бир нече этапта курулганын көрсөтөт. Анын негизги бөлүктөрү түштүк тарабындагы намаз залы жана түндүктөгү минаралар. Намаз залы менен минаралардын ортосунда кичи короолор бар. Мечиттин эң байыркы бөлүгү тик бурчтуу намаз бөлмөсү. Бул бөлмө сельжук доорунун киоск мечиттерине окшош. Анын жабуусу архаикалык болгон. Сырткы көрүнүшүнө караганда, бул күмбөз XII кылымда иштеген Марага-Нахчыван архитектуралык мектебинин стилинде курулган.

Күмбөздүн үстүнкү бөлүгүн каптаган оймо-чиймелер Шамкир, Карабах жана Атабеклер комплексинин минаралары, Марага Кызыл Гумбез (Күмбөз) мүрзөсү сыяктуу сельжук доорунун архитектуралык эстеликтеринде да кездешет.

Айрым окумуштуулар, өзгөчө Андрей Павлинов, Жума мечити от табынуучулардын ийбадатканасынын калдыктарынын үстүнө курулган деп эсептешкен.

Минара

1437-жылы мечиттин түндүк дубалына диндарларды намазга чакыруу үчүн сталактит формасындагы минара курулган. Минаранын археологиялык казуусунда табылган жазууда Элхандардын башчысы Мухаммед Олжайтундун аза күтүү тексти оюлган.

Медресе катары иштеши

Жаме мечитинин бөлмөлөрү XV кылымда мечиттин короосунда билим берүү максатында курулган. XIX кылымда А. Зейналлы көчөсүн кеңейтүү жана жол куруу себебинен мечиттин боолору бузулган жана алардын бир гана данеси мечит медресеси катары колдонулуп калган.

Экинчи мечит

Жума мечити деп аталган экинчи жана азыркы мечит 1899-жылы Баку миллионери жана кайрымдуулук ишмери Хажы Шейхали Ага Дадашов тарабынан Жаме мечитинин калдыктарынын үстүнө курулган.

Мечит советтик мезгилде килем музейи катары иштеген. 1990-жылдары мечит катары ишин калыбына келтирген Жума мечити мамлекеттик бюджеттин эсебинен кеңири оңдолгон.

Мечиттин борбордук бөлүгүндөгү 4 колонналуу тик бурчтуу намаз залы жана кичи күмбөз мечиттин негизги бөлүктөрү болуп саналат. Имараттын архитектурасында чыгыш жана европа классикалык мотивдери колдонулган. Портал азербайжан архитектурасынын мүнөздүү өзгөчөлүктөрү менен айырмаланат: таш оюулар, улуттук оюмдар, көркөм эпиграфтар ж.б.

2008-жылы курулуш адистери, архитекторлор жана сүрөтчүлөр тарабынан мечит толугу менен реставрацияланып, жылытуу жана жарык берүү системалары орнотулган. Мечиттин дубалдарында кол менен жасалган оюмдар, Курандан сүрөлөр оюлган жана исламда ыйык болгон Аль-Байттын беш мүчөсүнүн ысымдары жазылган.