Karabel relief

Хетт/Луви Карабел рельефи — Түркиянын Измир шаарынан болжол менен 20 км алыстыкта, Торбалы менен Кемалпашанын ортосундагы өзүндөй аталган ашуудагы таш рельеф. Таш рельефтер хетт көркөм өнөрүнүн көрүнүктүү өзгөчөлүгү болуп саналат.

Сыпаттама

Эстелик баштапкы абалында төрт бөлүктөн турган: аскага чегилген эки башкаруучу элеси (Карабел A жана B) жана ири таштарга чегилген эки жазуу (Карабел C1 жана C2). 1977-1982-жылдары ашуу аркылуу жол курулуп жатканда, Карабел А тышкары бардык рельефтер бузулган. Карабел А оң колунда жаа, сол колунда найза менен оңго карай басып бараткан жоокерди чагылдырат. Анын сол колунун үстүндө луви иероглифтери чегилген. Рельефтин туурасы 1,5 метр, бийиктиги 2,5 метр.

Карабел рельефи 2019-жылдын башында, казына издегендер деп божомолдонгон белгисиз адамдар тарабынан зыянга учурган: рельефке динамит коюп, жарылтуу үчүн тешик тешилген.

Изилдөө тарыхы

Геродот бул элести египет фараону Сесострис деп чечмелеген. Рельефти 1839-жылы француз саякатчысы Шарль Тексье барып көргөн — ал анын сыпаттамасын 1862-жылы жарыялаган. Андан кийин, 1840-жылы Карл Рихард Лепсиус барган. Экөө тең аны египеттик деп кабыл алышкан. Генрих Кипперт 1843-жылы аны Язылыкая рельефтери менен салыштыруу аркылуу бул пикирди жокко чыгарган. Кийинчерээк, рельеф хетт деп кабыл алынганда, бул жерди Курт Биттел, Хелмут Теодор Боссерт, Ханс Густав Гютербок, Экрем Акургал, Генрих Оттен жана Аннелиес Каменхубер сыяктуу бир катар окумуштуулар барып, сыпаттаган.

Чечмелениши

Акыркы изилдөөлөргө ылайык, рельеф хетт империясынын курамындагы Мира вассалдык мамлекетинин падышасы Таркаснаваны чагылдырат (б.з.ч. 13-кылым). 1998-жылы Джон Дэвид Хокинс жазууну төмөнкүдөй окуй алган:

Таркаснава, Мира [жеринин] падышасы

Мира жеринин падышасы Аланталлистин [уулу]

Мира жеринин падышасы ....нин небереси

Чоң атасынын ысымынын эч кандай изи сакталган эмес, бирок башка далилдер ал Кубантарунтижа болгонун көрсөтөт.

Рельеф Мира падышалыгы Сеха дарыя өлкөсүнүн түштүгүндө жайгашканын далилдеген чоң тарыхый маанилүүлүккө ээ. Хетт дипломатиялык каттарынан, өзгөчө Милавата катынан, Сеха дарыя өлкөсүнүн бир тарабында Мира падышалыгы, экинчи тарабында Вилуса жайгашканы маалым. Рельеф Вилусанын Гедиз дарыясынын түштүгүндө эмес, тескерисинче, дарыянын түндүгүндө, Троада аймагында болгонун далилдейт. Бул Вилусаны Гомердин «Илиада» эпосунда Трояга берилген башка ат — Илион шаары менен бирдейлештирүүгө жардам берет.