Kokshetau's Tatar Mosque

Жакия Кажы мечити (казакча: «Жақия қажы» мешіті; орусча: Мечеть «Жакия Кажы») — Казакстандын түндүгүндөгү Акмола облусунун борбору Көкшетау шаарынын борборунда жайгашкан мечит.

Ал шаардагы эң байыркы жума мечити, 1893–1894-жылдар аралыгында татарлар жана шаар калкынын каражаттары менен курулган (Әуелбеков көчөсү, 91-үй; XIX кылымдын аягында бул көчө Казанская деп аталган). Ал жергиликтүү мааниге ээ архитектуралык эстелик болуп саналат.

Долбоору жана курулушу

Мечит ибадатканасы менен мунарасы бир көлөмгө биригишкен татар мечиттеринин түрүн мүнөздөйт. Дубалдары бревнолордон курулган, калдык бөлүктөрү такта менен капталган. Планы боюнча тик бурчтук көлөм, батыш фасаддагы михрабдын төрт бурчтуу бөлүгү менен бетме-бет жабык чатыр алдында, чыгыш тарабында узунунан созулган чатыр алдында кыйла басаңкы көлөмдөгү аптечка бар.

Чатырдын үстүндө: чыгыш четинде — эки катмарлуу мунара, тик бурчтуктун үстүндөгү сегиз бурчтук, жабык купол алдында; батыш четинде — алты бурчтук бармак үстүндөгү жалпак купол. Фасаддар эклектикалык мезгилге таандык, классикалык формалар менен жыгач архитектурасынын элементтеринин аралашмасы. Устундар панелдүү пилястрлардын алдында капталган. Аркалуу терезелердин үстү менен асты колдонмо аарчы ыкмасы менен жасалган гүлдүү оймо-чиймелер менен кооздолгон. Тепкичтүү корниздер жип жана толкундуу чыбыктар менен кооздолгон. Ичинде залдын батыш дубалынын ортосунда михраб оюгу бар, кире беришинен бөлүнүп турган узунунан-огу боюнча план композициясы.

Тарых

1887-жылга таандык «Акмола облусунда жайгашкан окуу мекемелери жөнүндө маалымат» деген документте Көкшетаб молдосу Науризбай Таласовдун мектеби жөнүндө маалымат бар, ал өз үйүндө «окуучулардын ата-энелеринин талабы менен, 1886-жылдан бери уставы жана жоболору менен иштейт, чыгашалар (казынадан) жасалбайт» деп көрсөтүлгөн. (ҰМА РК, 359-фонд, 1-тизме, 10-иш, 2-барак)

Көкшетабда медресенин ачылышына байланыштуу — бул окуянын так датасы белгисиз, бирок 1893-жылдагы шаар планында Болшая Садовая (Абай атындагы) жана Малая Садовая (С. Сейфуллин атындагы) көчөлөрүнүн кыйылышында мечит имараты жана «анын жанында мектеп жана окуучулар үчүн жай» бар экени көрсөтүлгөн.

Әуелбеков көчөсүндө жайгашкан Нәуан хазирет атындагы (азыр Жакия Кажы) шаар мечитинин тарыхы жүз жылдан ашык. Ал XIX кылымдын аягында башталган. «Әуелбеков» көчөсү XIX кылымдын аягында «Казанская» деп аталган, бул, кыязы, анда негизинен Казандан келген татарлар жашаганга байланыштуу.

Алардын көпчүлүгү соода менен алектенген. Жаңы мечит бай татар соодагерлеринин каражатына курулган, бирок шаардын бардык мусулмандары да бул жакшы иш үчүн өз салымдарын киргизишкен. Куруучулар Казандан чакырылган, бирок имараттын курулушуна шаардын устачылары да катышкан.

Көкшетау шаарынын тубаса жазуучусу Ибрагим Салахов, өзү дагы жыгач устасы болгон, алардын бири анын атасы Низам экенин айткан, ал шаарда жыгачтан оймо-чийме менен кооздолгон бир нече үй курган белгилүү уста болгон. 1920-жылдарга чейин азанчы ак, оймо-чиймели мечиттин мунарасынан ыймандарды намазга чакырган, андан кийин ал Советтер өлкөсүндөгү диний имараттардын көпчүлүгүнүн тагдырына дуушар болгон.

Мечит мунарасынан ажыратылып, кайра курулуп, жөнөкөй имаратка айландырылган, ал ар кандай жылдарда шаардын муктаждыктары үчүн колдонулган. 1941–1945-жылдары мурунку мечитте аскер бөлүктөрү түзүлгөн, 1947-жылдан 1974-жылга чейин — Облустук тарых жана жер таануу музейи, андан кийин — драма театрынын көркөм устаканалары, 1975-жылы — Республикалык көркөм көргөзмө залынын бутагы.

Болжол менен жетимиш жылдан кийин, 1989-жылы Көкшетау облустук аткаруу комитетинин чечими боюнча мечит шаардын ыймандарына кайтарылып берилген. Бүгүнкү күндө мечит имараты Көкшетау шаарынын тарыхый жана маданий мурасынын эстелиги болуп саналат жана мамлекеттик коргоодо турат.

Имамдар

1980-жылдары Көкшетаб мечитинде имам-хатиб болуп Жакия Бейсенбаев (Бейсембаев) дайындалган.