Laodicea Combusta

Лаодикея Комбуста (байыркы грек тилинде: Λαοδίκεια Κατακεκαυμένη, Лаодикея Катакекаумене, "Өрттөлгөн Лаодикея") же Лаодикея (грекче: Λαοδίκεια), кийинчерээк Клаудиолаодикея деп аталган — Борбордук Анадолунун Писидия аймагындагы Эллинизм доорунун шаары; анын ордунда азыр Түркиянын Конья облусунун Сарайөню районундагы Ладик айылы жайгашкан.

Аталышынын теги

Анын кошумча аталышы (латынча: Combusta) Страбондун берген маалыматы боюнча (айланадагы жердин вулкандык мүнөзүнө байланыштуу) келип чыкканы айтылат, бирок Хамилтон бул аймакта вулкандык же оттук тектин майда бөлүкчөсү дагы жок экенин ырастайт, мындан тышкары, эгер чындыгында ошондой болсо, шаар грекче Лаодикея тес катакекаумене деп аталмак. Эң ишенимдүү чечим — шаар бир кезде өрттөн кыйрап, кайра курулган соң аны айырмалоочу кошумча ат берилгени.

Айрым байыркы авторлор аны Ликаонияда, башкалары Писидиянын шаары деп сыпаттайт, ал эми Птолемей аны Галатияга киргизет, бирок бул карама-каршылык жогоруда аталган аймактардын көбүнчө чоюлуп же кыскарып турган чегин эске алганда оңой түшүндүрүлөт — ошондуктан шаар бир мезгилде Ликаонияга, экинчи мезгилде Писидиянын курамына кирген. Анын негизделген мезгили эч бир байыркы жазуучу тарабынан эскерилбейт.

Тарыхы

Лаодикея I Селевк Никатор тарабынан курулган беш шаардын бири болгон жана анын энесинин ысымы Лаодике менен аталган. Ал Клавдий тарабынан кайра курулуп, б.з. 41-жылы Клаудиолаодикея аталышын алган, бул ат III кылымдын аягына чейин колдонулган. Лаодикеяга таандык, Тит жана Домициан бийлиги мезгилине таандык бир нече империялык тыйындар бар. Ал Иконийден (азыркы Конья) түндүк-батышта, батыш жээктен Евфраттагы Мелитенеге алып барган чоң жол боюнда жайгашкан. Элчи Павел шаардан бир нече жолу өтүп, көптөгөн алгачкы христиандар өз уулдарына анын ысымын берген. IV кылымдан баштап "аурарии" — алтын менен иштеген же аны сатуучу адамдар жөнүндө далилдер бар, бул шаардын белгилүү бир гүлдөгөнүн көрсөтөт.

Кийинчерээк Лаодикея Византия империясынын курамында болгон жана Анатоликон темасынын ири шаарларынын бири болгон. 770-жылы ал арабдар тарабынан талап-тоноп алынып, калкы дейпортацияланган. XII кылымдын аягында шаар II Сулайман тарабынан өрттөлгөн.

Байыркы архитектуранын жана скульптуранын көптөгөн бөлүктөрү табылган, ал эми XIX кылымдагы саякатчылар көчөлөрдө, үйлөрдүн арасында жана көрүстөндөрдө чачылган жазуу мрамордор, курмандык алтарлары, мамылар, капителдер, фризддер жана карниздерди көргөнүн сыпаттаган. Мунун негизинде Лаодикея бир кезде анчейин чоң шаар болгону көрүнүп турат. Тилекке каршы, бүгүнкү күндө археологиялык объектилер менен эстеликтер дээрлик сакталган эмес.

Чиркөөлүк тарыхы

Лаодикеядагы христиан коомчулугу Павелдин саякаттарынан башталган болушу мүмкүн жана жазуулардын күбөлүгү боюнча эң кечи дегенде II кылымда болгон. Бул аймактагы эң христиандашкан жерлердин бири болгондой көрүнөт. Диоклетиандын христиандарды куугунтуктоосу мезгилинде куугунтукка учураган Евгений аттуу епископ анын күмбөзүнүн маалыматы боюнча чиркөө, мүмкүн, кафедралдык чиркөө курдурган. Ошондой эле V кылымдын ортосуна таандык, Халкидон жыйынынын катышуучусу болгон хорепископ жөнүндө да маалымат бар. Лаодикея епископу катышканы белгилүү болгон башка жападан жалгыз жыйын — 692-жылы Константинополдо болгон жыйын.

1933-жылдан бери ал титулярдык кафедра болуп саналат, бирок ал ээсиз бойдон калып келет.