Manastır Mosque

Манастыр мечити (түрк. Manastır Mescidi; ошондой эле Мустафа Чавуш Месжиди, мечит сөзү кичине мечит дегенди билдирген түрк сөзү) осмондуктар тарабынан мечитке айландырылган мурдагы чыгыш православ чиркөөсү. Археологиялык казуулар да, орто кылымдык булактар да анын чиркөө катары баштапкы арналышы жөнүндө канааттандырарлык жооп табууга мүмкүндүк берген эмес. Бирок бул кичине имарат Ыйык Шейиттер Менодора, Метродора жана Нимфодорага арналган византиялык монастырдын (грек. Μονῆ τῶν Άγίων Μηνοδώρας, Μητροδώρας καὶ Νυμφοδώρας) бир бөлүгү же Кира Марта аялдар монастырынын (грек. Μονῆ τἠς Κυράς Μάρθας) кошумча имараты болушу мүмкүн. Курулуш Константинополдогу византия архитектурасынын чакан үлгүсү болуп саналат жана тарыхый жактан маанилүү.

Жайгашкан орду

Орто кылымдык курулуш Стамбулдун Фатих районундагы Топкапы кварталында, Тургут Озал Миллет Кадессинин түштүк тарабында, шаар дубалынын Топкапы дарбазасынан болжол менен алты жүз метр түштүк-чыгышта жайгашкан. Имаратка борбордон T1 трамвайы менен оңой жетүүгө болот.

Тарыхы

Константинополдун жетинчи дөбөсүндө жайгашкан бул имараттын теги белгисиз. Анын түрк атынан көрүнүп тургандай, ал ta Elebichou деп аталган Константинополдун кварталында, Ыйык Роман дарбазасынын (азыркы Топкапы, түрк тилинде «Мылтык дарбазасы») жанында болгон, мүмкүн, Ыйык Шейиттер Менодора, Метродора жана Нимфодорага арналган монастырга таандык кичине чапель болгон. XIV кылымдын биринчи жарымында падышалык дасторкондун доместик кызматкери болгон белгилүү бир Фока Марулас чиркөөнү калыбына келтирип, аны Теотокоско арнап, кичине монастырды негиздеген.

Дагы бир болжолго ылайык, кичине имарат Кира Марта монастырынын кошумча имараты болушу мүмкүн. Бул монастырды 1268-жылы император VIII Михаил Палеологдун эжеси Мария негиздеген. Жесир калгандан кийин, ал Марта аты менен дин ант берип, өзүнүн жаңы атын алып жүргөн аялдар монастырын негиздеген. Монастырь Палеологдордун жеке мүлкүнө айланган.

Константинополь кулагандан көп узабай, султан II Мехмеддин чавушу (пажы) Мустафа имаратты месжитке (ибадатканага) айландырган. 1956–1958-жылдары Тургут Озал Кадессин ачуу учурунда кичине мечитти курчап турган имараттар бузулган, ошондон бери анын ибадат жай катары колдонулушу токтотулган. Азыр ал Стамбулдун автобус гараждарынын биринин коргоочу дубалынын ичине кошулган жана анын жайгашуусуна байланыштуу автобус компаниясынан жазуу түрүндө уруксат алмайынча зыярат кылуу мүмкүн эмес.

Сыпаттама

Кичине өлчөмдөрүнөн улам, имаратты чиркөө катары эмес, монастырга таандык ибадатканa катары аныктоого болот. Курулуш тик бурчтук формада, бүгүнкү күндө чыгышка карай үч чыгыңкы апсидасы жана батышка карай нартекси бар бир нефтен турат. Ички кооздоонун көпчүлүгү сакталган эмес. Нартекс менен наос ортосундагы үч аркалуу аркаданын бир бөлүгү болгон болгону эки чокмолонуп оюлган капитель гана жеринде турат. Чатыр жана терезелер да өзгөртүлгөн. 1960-жылдардагы казуулар имараттын баштапкы планы андан да татаал болгонун көрсөткөн. Кичине чиркөөде үч неф (мүмкүн, күмбөз менен жабылган) жана үч бөлүктөн турган бема болгон. Батыш тарабында күмбөздүн үстүндөгү экзонартекс жатса, түштүк тарабында үч тараптан эсонартекси бар кичине чапель курулган. Таш кыюусу жана планы боюнча, имарат XI кылымдын аягына таандык деп болжолдонот, бирок башка окумуштуулардын пикири боюнча, кыш кыюунун текстурасы Палеологдор доорунан (XIII–XV кылымдар) да келип чыгышы мүмкүн.