Mevlâna Museum

Мевляна музейи (түркчө: Mevlânâ Müzesi), Түркиянын Конья шаарында, айланма дервиштер деп да белгилүү Мевлеви тарикатынын дервиш конок үйү (текке) катары башталган. Анда иран сопу мистик Жалалиддин Мухаммед Румийдин (түркчө: Celaleddin-i Rumi) мавзолейи жайгашкан.

Тарых

Мевляланы Коньяга чакырган селжук султаны Алаэддин Кейкубад өзүнүн гүлзарын 1231-жылы 12-январда каза болгон Румийдин атасы Баха уд-Дин Валаддын (Бахаэддин Веледин деп да жазылат) көмүлүү жайы катары берген. Мевляна 1273-жылы 17-декабрда каза болгондо, ал атасынын жанына коюлган.

Мевляланын мураскору Хусаметтин Челеби устатынын мүрзөсүнүн үстүнө мавзолей (Кубе-и-Хадра) курууну чечкен. Селжук курулушу архитектор Бадр ад-Дин Табризинин жетекчилиги менен 1274-жылы бүткөрүлгөн. Курулуш чыгымдарын селжук эмири Сулайман Первандын аялы Гюржю Хатун жана эмир Аламеддин Кайсер жапкан. Күмбөздүн цилиндр сымал барабаны баштапкыда төрт мамыга такалган. Күмбөз бирюза плиталар менен капталган.

1854-жылга чейин баштапкы комплекске кошумча бөлүктөр кошулган. Селимоглу Абдулвахит ичин кооздоп, катафалктар үчүн жыгачты чапкан.

Ататюрк 1926-жылы 6-апрелде чыгарган жарлыгы мавзолей менен дервиш конок үйүн (дергахты) музейге айландырууну буйруган, ал 1927-жылы 2-мартта ачылган. 1954-жылы ал расмий түрдө Мевляна музейи деп аталып өзгөртүлгөн.

Сыпаттамасы

Музейдин башкы дарбазасы (Девисан Каписи) мрамор менен төшөлгөн короого алып барат. Оң тарапта Сулайман Кануни доорунда курулган дервиштердин ашканасы (матбах) жана Хуррем пашанын мүрзөсү турат. Сол тарапта Мурат III дин доорунда курулган, ар бири кичине күмбөз менен жабылган дервиштер үчүн 17 кичи бөлмө бар. Ашкана дервиштерди окутуу жана аларга белгилүү айланма ыйын — семаны аткарууну үйрөтүү үчүн да колдонулган. Короонун ортосундагы садирван (даарат алуу фонтаны) Явуз Султан Селим доорунда курулган.

Ыйын залы

Ыйын залы (Семахане) Султан Сулайман Каунинин доорунда, жанындагы кичи мечит менен бир учурда курулган. Бул залда дервиштер үч чымчыктуу кичи скрипка кеменче, чоңураак скрипка кемане, кичи чиңдин халиле, дап сымал даире, барабан кудюм, гитара сымал ребаб жана бир кездерде Мевляна өзү черткен ней (флейта) сыяктуу музыкалык аспаптардын ыргагына салынган ыйын айланма бийи семаны аткарышкан. Бул бөлмөдө ушул аспаптардын үлгүлөрү, 18-кылымдагы Киршехир намаз килеми, дервиш кийимдери (Мевляланыкын кошкондо) жана төрт хрусталь айнек мечит чырактары (16-кылым, Египеттин Мамлюк доору) көргөзмөгө коюлган. Бул бөлмөдө ошондой эле 1366-жылдан калган сейрек Диван-и-Кебир (лирикалык поэзия жыйнагы) жана Мевляна жазган 1278 жана 1371-жылдардан калган эки Маснавинин (поэзия китептери) сапаттуу нускалары бар.

Саркофагдар

Мевляланын саркофагы шаардын символу болгон бирюза күмбөздүн (Кибаб'улактаб) астында жайгашкан, чыныгы мүрзө камерасы анын астында жайгашкан. Ал Куран аяттары менен алтын жип менен саюулган броккат менен капталган. Бул жана башка бардык каптоолор 1894-жылы султан Абдул Хамид II дин белеги болгон. Мевляланын саркофагынын жанында атасы Бахаэддин Веледдин жана уулу Султан Веледдин саркофагдарын кошкондо бир нече башка саркофаг бар. Мевляланын 12-кылымга таандык жыгач саркофагы селжук жыгач оюмунун чеберчилигинин үлгүсү. Саркофагдарды негизги камерадан бөлүп турган күмүш тор Ильяс тарабынан 1579-жылы курулган.

Мавзолей

Мүрзө дарбазасы (Түрбе Каписи) мавзолейге жана кичи мечитке алып барат. Анын эки эшиги селжук мотивдери жана 1492-жылдан калган Молла Абдуррахман Жамиден алынган перс тексти менен кооздолгон. Ал сюлус, несих жана талик стилдериндеги сейрек осмон каллиграфиясы менен кооздолгон кичи Тилавет (окуу) бөлмөсүнө (Тилавет Одасы) алып барат. Бул бөлмөдө мавзолей музейге айланганга чейин Куран үзгүлтүксүз окулуп, ырдалып турган.

Тилавет бөлмөсүнөн мавзолейге күмүш эшик алып барат. Эшиктеги жазууга ылайык, бул 1599-жылы Мехмед III тин уулу тарабынан жасалган. Сол жагында үч-үчтөн катар менен алты табыт турат; алар Мевляна жана анын үй-бүлөсү менен Балхтан Коньяга келген дервиштерге (Хорасан эрлер) таандык. Аларга каршы, эки күмбөздүн астындагы бийик платформада Мевляна үй-бүлөсүнүн урпактарына (анын аялы жана балдары) жана Мевлеви тарикатынын жогорку даражадагы бир катар мүчөлөрүнө таандык кенотафтар турат.

Мечит

Жанындагы кичи мечит (масжид) азыр эски жарык берилген Курандардын жыйнагын жана баалуу намаз килемдерин көргөзүүгө колдонулат. Седептер менен кооздолгон кутуча Мухаммед пайгамбардын ыйык сакалын (Сакал-и Шериф) камтыйт деп ишенилет.

Туризм жана маданият

Мавзолей 1981–1994-жылдары колдонулган 5000 лиралык түрк банкнотасынын арткы бетинде сүрөттөлгөн. 2019-жылы ага 3,4 миллион конок келип, ошол жылы Түркиянын эң көп зыярат кылынган музейи болгон.