Museum of Anatolian Civilizations

Анатолия цивилизациялары музейи (түркчө: Anadolu Medeniyetleri Müzesi) Түркиянын Анкара шаарындагы Атпазары районунда, Анкара цитаделинин түштүк тарабында жайгашкан. Ал байыркы осмон Махмут Паша базарынын кампа имараты менен Куршунлу Хандан турат. Ататүрктүн хетт музейин негиздөө каалоосуна байланыштуу, ошол кездеги маданият министри Хамит Зубейир Кошайдын Улуттук билим берүү министри Саффет Арыканга берген сунушу боюнча имараттар сатылып алынган. Реконструкция жана оңдоо иштери (1938–1968) аяктагандан кийин, имарат жалпыга Анкара археология музейи катары ачылган.

Бүгүнкү күндө административдик имарат катары пайдаланылып жаткан Куршунлу Хан жумуш бөлмөлөрүн, китепкананы, конференция залын, лабораторияны жана устакананы батырат. Эски базар имараты болсо экспонаттарды камтыйт. Ушул осмон имаратынын ичинде музейде Анатолия археологиясына тиешелүү бир катар экспонаттар бар. Алар палеолит доорунан башталып, хронологиялык тартипте неолит, эрте коло доору, ассирия соода колониялары, хетт, фригия, урарту, грек, эллинистика, рим, византия, селжук жана осмон мезгилдерин камтыйт. Ошондой эле Карайин, Чаталхөйүк, Хаджылар, Джанхасан, Бейдже Султан, Аладжахөйүк, Култепе, Аджемхөйүк, Богазкөй (Гордион), Пазарлы, Алтынтепе, Адилджеваз жана Патнос казуу иштеринен алынган артефакттардын кенен коллекциясы, ошондой эле башка бир нече мезгилдин үлгүлөрү бар.

Алтын, күмүш, айнек, мрамор жана коло буюмдардан турган экспонаттар биздин заманыбызга чейинки биринчи миң жылдыктын экинчи жарымына тиешелүү. Алгачкы соктурулган акчалардан азыркы мезгилге чейинки үлгүлөрдү камтыган монета коллекциялары музейдин сейрек кездешүүчү маданий байлыктарын түзөт.

Анатолия цивилизациялары музейи 1997-жылдын 19-апрелинде Швейцарияда биринчи жолу «Жылдын Европа музейи» деп тандалган.

Тарыхы

Анкарадагы биринчи музей 1921-жылы Маданият дирекциясынын жетекчиси Мубарек Галип Бей тарабынан Анкара цитаделинин Аккале деп аталган бөлүгүндө негизделген. Бул музейге кошумча, Август ийбадатканасынан жана Анкаранын Рим ваннаЛарынан алынган артефакттар да чогултулган. Ататүрктүн сунушу боюнча жана борборго «Эти музейин» негиздөө максатында, аймактагы хетт артефакттары Анкарага жиберилип, натыйжада чоңураак музей керек болгон.

Ошол кездеги Маданият дирекциясынын жетекчиси Хамит Зубейир Кошай менен Билим берүү министри Саффет Арыкан Махмут Паша базары менен ханды оңдоп, музейге айландырууну сунуштаган. Бул сунуш кабыл алынып, реставрация 1938-жылдан 1968-жылга чейин уланган. Күмбөздүү имараты жайгашкан базардын оңдоо иштери 1940-жылы аяктаганда, немис археологу Г. Г. Гутербоктун жетекчилиги астында түзүлгөн комиссия музейди жайгаштырган.

1943-жылы, имараттын оңдоо иштери дагы деле уланып жатканда, ортоңку бөлүгү коноктор үчүн ачылган. Бул бөлүктүн оңдоо долбоорлорун архитектор Маджит Курал жасаган, ал эми тендер боюнча оңдоо иштерин архитектор Зухту Бей аткарган. 1948-жылы музей администрациясы Аккалени кампа катары калтырып, музей оңдолуп бүткөн Куршунлу Хандын төрт бөлмөсүнө жайгашкан. Күмбөздүү имараттын айланасындагы бөлүктүн реставрация жана экспозиция долбоорлорун архитектор Ихсан Кыйгы даярдап, ишке ашырган. Беш дүкөн өз түпкү түрүндө калтырылып, дүкөндөрдүн ортосундагы дубалдар бузулгандыктан, экспозиция үчүн чоң мейкиндик пайда болгон. Музей имараты 1968-жылы азыркы түзүлүшүнө жеткен. Администрациялык имарат катары пайдаланылган Куршунлу Хан изилдөө бөлмөлөрүн, китепкананы, конференция залын, лабораторияны жана устакананы, ал эми Махмут Паша күмбөздүү базары экспозиция залын түзгөн.

Имараттар

Анатолия цивилизациялары музейи Анкаранын тарыхый Атпазары районунда, Анкара цитаделине жакын жайгашкан эки осмон имаратында жайгашкан. Имараттардын бири — Махмут Паша Бедестени, экинчиси — Куршунлу Хан (кербен сарай).

Махмут Паша Бедестени 1464–1471-жылдары II Мехмет Фатихтин министрлеринин (вазирлеринин) бири Махмут Паша тарабынан курулган. Имаратта эч кандай жазуу жок. Айрым булактарда бул жерде таза ангора кездемелери таратылганы жазылган. Имараттын дизайны классикалык түргө таандык. Тик бурчтуу мейкиндикти жапкан 10 күмбөз бар, ал эми бири-бирине каршы жайгашкан 102 дүкөн бар.

Тарыхый жазуулар менен реестр китептерине ылайык, Куршунлу Хан Мехмет Пашанын (Мехмет Фатихтин вазиринин) Стамбулдагы Ускюдар районундагы садаканы каржылоо максатында вакф катары курулган. Анда да эч кандай жазуу жок. 1946-жылкы оңдоо иштеринин учурунда II Мурат мезгилинин монеталары табылган. Табылгалар Хандын XV кылымда болгонун көрсөтөт. Хан осмон мезгилиндеги хандардын типтүү дизайнына ээ. Ортосунда короо жана аркада бар, аларды эки кабаттуу бөлмөлөр курчап турат. Биринчи кабатта 28, экинчи кабатта 30 бөлмө бар. Бөлмөлөрдө мешбар. Бөлмөлөрдүн батыш жана түштүк тараптарында биринчи кабатта «Л» түрүндөгү сарай бар. Хандын түндүк тарабында 11 дүкөн, чыгыш тарабында 9 дүкөн, ал эми бакчанын ичинде бири-бирине каршы 4 дүкөн бар. Хан Мехмет Паша тарабынан курулган, ал эми 1467-жылы Мехмет Паша Башкы вазир (премьер-министр) кызматына көтөрүлгөн. Махмут Пашанын буйругу боюнча күмбөздүү базар курулган. Ал 1470-жылга чейин кызматында калган. Анын мечити, ашканасы жана медресеси Ускюдарда болгон, ал жерге эле көмүлгөн.

Бүгүнкү музейди түзгөн бул эки имарат 1881-жылкы өрттөн кийин таштанды болуп калган.

Көргөзмөгө коюлган экспонаттар

Палеолит доору (....б.з.ч. 8000-ж.): Палеолит доору музейде Анталиядагы Карайин үңкүрүнөн табылган табылгалар менен көрсөтүлгөн. Палеолит доорунун адамдары таш жана сөөк куралдарды колдонгон аңчы-терүүчүлөр болгон. Таш куралдар үч мезгилдик категорияга бөлүнүп көрсөтүлгөн: Төмөнкү палеолит, Орто палеолит жана Жогорку жана Кеч жогорку палеолит доорлору.