Myra

Мира (байыркы грекче: Μύρα, романизацияланган: Mýra) — азыркы Түркиянын аймагындагы Ликиядагы шаар. Шаар, кыязы, лициялыктар тарабынан негизделип, Массикитос кырка тоолору (байыркы грекче: Μασσικυτός; түркчө: Alaca Dağ) менен Эгей деңизинин ортосундагы кургак өрөөндө, Мирос дарыясынын (байыркы грекче: Μύρος; түркчө: Demre Çay) боюнда жайгашкан. Биздин заманыбызга чейинки III кылымга карата шаар эллинизацияланган болчу. Диадохтордун согуштарынан кийин аймак Птолемейлердин, Селевкидтердин жана акырында римдиктердин бошураак көзөмөлүнө өткөн.

Аймак селжуктар, андан кийин осмондуктар тарабынан басып алынганга чейин рим бийлигинде калган. Осмон бийлиги учурунда Миранын жеринде, азыркы Түркиянын Анталия провинциясында, Кале деп аталган кичине түрк шаарчасы негизделген. Кале 2005-жылы Демре деп кайра аталган.

Тарыхы

Айрым окумуштуулар Мираны Арзавадагы Мира шаары менен теңдешет, бирок бул жалпыга бирдей кабыл алынган пикир эмес. Мира Ликия лигасынын мүчөсү катары тизмеге киргизилгенге чейин (б.з.ч. 168 — б.з. 43-жж.) ал жөнүндө анык жазма шилтемелер жок; Страбонго ылайык (14:665), ал союздун эң чоң шаарларынын бири болгон.

Байыркы лициялык жарандар шаардын коргоочу кудайы болгон Артемида Элевтерияга сыйынышкан. Зевс, Афина жана Тюхе да урматталган. Улуу Плиний Мирада Куриум деп аталган Аполлон булагы болгонун жана аны сурнай менен үч жолу чакырганда, балыктар пайда болуп, оракул жооп бере тургандыгын жазат. Рим мезгилинде Мира тез арада христиан динин кабыл алган грек тилдүү дүйнөнүн бир бөлүгүн түзгөн. Анын алгачкы грек епископторунун бири Ыйык Николай болгон.

Эрте Рим империясы мезгилинде анын калкы болжол менен 5000ге жетсе да, ал метрополис деп эсептелген.

Кургак өрөөндөгү чөкмөлөр лициялык жана рим шаарларынын урандыларынын көбүн жапкан. Демре платосундагы акрополь, рим театры жана рим ваннасы (эски хамам) жарым-жартылай казылып чыгарылган. Жарым тегерек театр 141-жылы жер титирөөдөн кыйрап кеткен, бирок кийин кайра курулган.

Мирадагы асман тик жарлардын беттерине оюлган храм мандайкы формасындагы лициялык таш мүрзөлөрдүн эки некрополу бар: дарыя некрополу жана деңиз некрополу. Деңиз некрополу театрдын түндүк-батышында эле жайгашкан. Дарыя некрополундагы эң белгилүү мүрзө, театрдан Демре Чайы боюнча 1,5 км (0,93 миля) жогору жайгашкан «Арстан мүрзөсү», ошондой эле «Боёлгон мүрзө» деп да аталат. Саякатчы Чарльз Феллоуз 1840-жылы мүрзөлөрдү көргөндө, алар дагы деле кызыл, сары жана көк түстөр менен кооздолгон бойдон турганын байкаган.

Андриаке байыркы мезгилде Миранын порту болгон, бирок кийинчерээк ылай менен басылып калган. Ал жерде бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган негизги курулма — Рим императору Адриандын (б.з. 117–138-жж.) тушунда курулган дан кампа (horrea). Бул кампанын жанында мурекс уюлдарынын чоң үймөгү бар, бул Андриакеде кызыл боёк өндүрүү иши уланганынын далили.

Андриакеде казуу иштери 2009-жылдан бери жүргүзүлүп келет. Дан кампа Лициялык цивилизациялар музейине айландырылган. Дан кампада жети бөлмө бар, узундугу 56 метр, туурасы 32 метр. Ликия лигасынын аймагындагы казуу учурунда табылган артефакттар музейге коюлган. Порт базарынын курулмалары, ошондой эле агора, синагога жана 6 метр тереңдиктеги, 24 метр узундуктагы жана 12 метр туурасындагы цистерна калыбына келтирилген. Музейдин алдына 16 метр узундуктагы рим доорундагы кайык, кран жана жүк ташуучу арабанын үлгүсү коюлган.

1923-жылы Греция менен Түркиянын ортосундагы калк алмашуусу боюнча анын грек тургундары кетүүгө милдеттендирилген, ошол мезгилде анын чиркөөсү акыры таштанды болуп калган.

Жаңы Осуятта эскерилиши

Элчилердин иштери китебинин автору (кыязы, Инжилчи Лука) жана элчи Пабыл, Пабылдын Римде соттолуусу үчүн Кесариядан Римге чейинки жолоочулугунда, жээктик соода кемесинде келип, Пабылды Римге ташуу үчүн жооптуу рим сотнигинин камсыздаган деңиз каттымы кайыгына которулуп, бул жерде кемелерин алмаштырышкан.

Епископтугу

Acta Pauli, кыязы, II кылымда Мирада христиан жамааты болгонун далилдейт. Ле Киен бул шаардын епископторунун тизмесин, грек Менологиону боюнча Ыйык Титус тарабынан епископ болуп дайындалган, 95-жылы Домициандын тушунда шейит болгон Ыйык Никандрдан баштайт. 325-жылы Ликия дагы бир жолу Памфилиядан бөлүнгөн өзүнчө рим провинциясы болуп, Мира анын борбору болгон. Диний жактан ал ошентип провинциянын митрополит епархиясы болуп калган. Ошол учурдагы Мира епископу Ыйык Николай болгон. VI кылымдагы Феодор Лектордун Индекси аны 325-жылкы Биринчи Никей соборунун аталарынын арасында тизмелеген биринчи документ. Мыранын дагы бир катар епископторунун аты сакталып калган документтерде эскерилет, анын ичинде Ыйык Иерусалимдин Софрониуси жана Фотий (Bibliotheca, 23-кодекс) тарабынан айтылган, Халкедон соборун коргогон теологиялык эмгектердин автору Петрус да бар. Феодор менен Николай экөө тең 787-жылкы Экинчи Никей соборунда болушкан, биринчиси мурдагы иконоборчулук позициясынан баш тартып, экинчиси иконоборчулор тарабынан кубалган православ епископу болгон. Псевдо-Эпифаниустун болжол менен 640-жылы Византия императору Ираклийдин тушунда түзүлгөн Notitia Episcopatuum китебинде ошол мезгилде Миранын 36 суфраган епархиясы болгону айтылат. X кылымдын башындагы, Император VI Лео Акылмандыкка таандык кылынган Notitia болсо анда 33ту гана тизмелейт.

Бүгүнкү күндө Мира Католик чиркөөсү тарабынан латын чиркөөсүндөгү титулдук епархия, ошондой эле айрыкча Мелькит грек-католик чиркөөсүнүн епархиясы катары тизмеленет. Латын епископтору бул епархияга дагы дайындалбайт, бирок мелькит епископтору дайындалат.

Араб жана түрк басып алуулары

Мира 809-жылы Аббасий аскерлери тарабынан курчоого алынып, талап-тоноло тартылган, бирок тез эле рим көзөмөлүнө кайтып келген. Император I Алексей Комниндин бийлигинин башында (1081–1118-жж.), Мира дагы бир жолу ислам басып алуучулары, бул жолу селжук түрктөрү тарабынан басып алынган. Мурда Италиядагы рим ээлиги болуп, жакында гана норманндар тарабынан басып алынган Бари шаарынын деңизчилери бул жагдайдан пайдаланып, Ыйык Николайдын ыйык калдыктарын уурдап, аларды Барига алып кетишкен.