Olba

Олба же Олбе (байыркы грекче: Ὄλβη; түркчө: Oura) — азыркы түштүк Түркияда жайгашкан, Рим провинциясы Исаврияда болгон байыркы шаар жана епархия. Ал Католик чиркөөсүнүн латын титулдук эпархиялар тизмесине кирет.

Ачылышы

Олбанын жайы, кенирээк Олбия аймагынын ичинде, археолог Теодор Бент жана анын жубайы тарабынан 1890-жылы март айында, алар Кытыраак Киликиянын бир бөлүгүн изилдөө учурунда аныкталган.

Тарыхы

Олба Кытыраак Киликиядагы Четистин шаары болгон, кийинчерээк Исаврияга кирген. Ал Тавр тоолорунун этегинде, Калyкадн дарыясынын бутагында жайгашкан.

Грек мифологиясы боюнча, Олбаны Тевкрдин жарым бир тууганы Аякс курган; ал жерде Зевстин храмы болгон, анын абысы бир жолу бүткүл Кытыраак Киликияны башкарган.

Страбон бул жерди мындай сыпаттайт:

«Бул [Киинда] жана Солой [Киликияда] жогору жагында тоолуу аймак бар, анда Тевкрдин уулу Аяс негиздеген, Зевстин храмы бар Олба шаары турат. Бул храмдын абысы Кытыраак Киликиянын династы болуп калган; андан кийин бул өлкө көптөгөн тираандар менен каптаган жана каракчылар тобу уюшулган. Алар кулагандан кийин, бул өлкөнү Тевкрдин мүлкү деп аташкан, ошондой эле ошол эле нерсени Тевкрдин абысылык кызматы деп аташкан; жана абысылардын көпчүлүгү Тевкр же Аяс аталган.»

Храм, кыязы, Рим империясынын кеч мезгилинде бутпарастарды куугунтуктоо учурунда христиандык киргизилгенде жабылган.

Б.з.ч. I кылымда, ал жергиликтүү тираандар Зенофан жана анын кызы Аба тарабынан башкарылган. Кийинчерээк, ал Рим колониясына айланган. Страбон аны Олбе (Ὄλβη) деп атайт. Птолемей аны Олбаса (Ὄλβασα) деп атайт. Византиялык Стефан аны Олбия (Ὀλβία) деп атайт.

Диокесариянын тыйынында — Олбос; Иероклесте (Синекдем, 709) — Олбе; Селевкиялык Василийде (Mirac. S.Theclæ, 2, 8) жана грек Notitiæ episcopatuum'да — Олба. Баштапкы аты Феофан Хронографисттин эмгегинде кездешкен Урба же Орба болушу керек, андан «Acta S. Bartholomei» эмгегиндеги Урбанополис аты келип чыккан.

Христиан доорунда, ал Исаврияга таандык деп эсептелген жана епископтун отургучу болгон.

Анын калдыктары, Түркиянын Мерсин провинциясындагы Силифкеден түндүктө, түркчө Ура деп аталат.

Чиркөөлүк тарыхы

Олба Исаврия провинциялык борборунун митрополиясы Селевкиянын суффрагани болгон, бирок Кичи Азиядагы көпчүлүк епархиялар сыяктуу эле жоюлган. Олба IV жана V кылымдарда, Зевс храмы чиркөөгө айландырылган мезгилде, кыйла чоң христиан калкын сактап турган.

Мишель Ле Кьен (Oriens christianus, II, 1031) IV жана VII кылымдардын ортосунда төрт епископту көрсөтөт; бирок Notitiæ episcopatuum епархияны XIII кылымга чейин эскерет.

Титулдук эпархия

Епархия Олба (латынча жана италиялык куриа тилинде) аты менен, епископтук (эң ылдыйкы) даражадагы титулдук епископтук катары номиналдуу түрдө калыбына келтирилген; латынча сын атооч түрү — Olbiensis.

1927-жылы ал жоюлган, андан мурда төмөнкү, баарысы тиешелүү епископтук (эң ылдыйкы) даражадагы кызматкерлер болгон:

Луи-Франсуа-Александр де Жарант де Сенас д'Оржеваль (1780.12.11 – 1788.05.28), Орлеандын (Франция) коадьютор епископу (1780.12.11 – 1788.05.28), кийин Орлеан епископу болгон (1788.05.28 – 1801.10.29-жылы отставкага чыккан); 1805-жылы дүйнөдөн кайткан

Антонио Луис Гаона, Ыйык Яков Кылычтын аскер ордени (O.S.) (1800.08.11 – 1804-жылы дүйнөдөн кайткан) (Испанияда туулган; прелатурасы жок)

Васко Жозе а Домина Ностра де Бона Морте Лобо, Ыйык Августиндин каноникалык регулярдары (C.R.S.A.) (1805.06.26 – 1822.06.01-жылы дүйнөдөн кайткан), Мозамбиктин (Мозамбик) епископ-прелаты катары (1805.06.26 – 1811.12.17-жылы отставкага чыккан) жана эмерит статусунда

Фрэнсис Патрик Моран (1871.12.22 – 1872.08.11) Осcориинин (Ирландия) коадьютор епископу катары (1871.12.22 – 1872.08.11), кийин Оссори епископу болгон (1872.08.11 – 1884.03.14), андан кийин Сиднейдин (Австралия) митрополит архиепископу болгон (1884.03.14 – 1911.08.16-жылы дүйнөдөн кайткан), С.Сусанна кардинал-ыраазычысы катары дайындалган (1885.07.30 – 1911.08.16-жылы дүйнөдөн кайткан)

Стефанус Юнак (1875.11.23 – 1879.09.03-жылы дүйнөдөн кайткан) Орадеа Марединин (Румыния) жардамчы епископу катары (1875.11.23 – 1879.09.03)

Бернард Герман Кекеманн, Пикпус аталар (SS.CC.) (1881.05.17 – 1892.02.22) Гавай аралдарынын (Полинезия, АКШ; азыркы Гонолулу епархиясы) коадьютор апостол викарий катары (1881.05.17 – 1882.06.11), кийин Гавай аралдарынын (АКШ) апостол викарийи болгон (1882.06.11 – 1892.02.22-жылы дүйнөдөн кайткан)

Шарль-Франсуа Лане, Лазаристтер (C.M.) (1911.02.15 – 1927.06.23-жылы дүйнөдөн кайткан) Форт-Дофиндин (Мадагаскар) коадьютор апостол викарийи катары (1911.02.15 – 1927.06.23)

1933-жылы ал Олбанын титулдук епископтугу катары кайрадан калыбына келтирилген. Ал мурунку бир нече он жылдыктардан бери бош, андан мурда төмөнкү, азырынча тиешелүү епископтук даражадагы кызматкерлер болгон:

Луи-Жюстен Гюми, Капуцин кичи бир туугандары (O.F.M. Cap.) (1934.01.09 – 1941.04.27) эмерит статусунда, мурда Порт Виктория (Сейшел аралдары) епископу болгон (1921.03.10 – 1934.01.09)

Тихамер Тот (1938.05.30 – 1939.03.03) Веспреминин (Венгрия) коадьютор епископу катары (1938.05.30 – 1939.03.03), кийин Веспрем епископу болгон (1939.03.03 – 1939.05.06-жылы дүйнөдөн кайткан)

Августин Дэнглмайр (1942.04.24 – 1992.09.18-жылы дүйнөдөн кайткан) Даллас (Техас, АКШ) епархиясынын жардамчы епископу катары (1942.04.24 – 1969.08.22-жылы отставкага чыккан) жана эмерит статусунда