Pansod Mosque

Пансод мечити — Өзбекстандын Шахрихон шаарында жайгашкан, 20-кылымдын башына таандык тарыхый эстелик. Ал Андижан шаарынан 27 км алыстыкта жайгашкан.

Тарыхы

Мечит түз бурчтуу план боюнча курулган (31х12 м) жана төрт мамычалуу ханака (суфий конок үйү), короо жана күмбөздүү чатырлуу узун айван менен турат. Ханаканын дубалы оюлган жыгач панелдер менен каптaлган, мамычалары гүл оюулары жана мукарнас (бал аарынын торуна окшош оюм) менен жасалган жыгачтан турат. Айванда зигзаг оюусу бар жыгач карниз бар. Доңголор мамычалардан бийигирээк орнотулган. Пансод мечитинин тышкы бети сыйрылган, ички бети болсо негизинен көк жана жашыл түстөгү сырдалган плиткалар менен каптaлган. Дубалдар Куран аяттары, геометриялык оюулар жана гүл оюулары менен жасалгаланган. Күмбөздүн фону жашыл, жылдыз формасындагы кызгылт сары медальондор менен каптaлган. Доңголордо ислам жазуулары бар жылтыраган таш шакектер бар. Пансод мечитин жергиликтүү чеберлер курган, ал эми плиткаларды Кокандан келген чеберлер жасаган. Пансод мечити өзгөчө жасалгасы менен белгилүү.

Мечиттин курулушу Матиса Пансод аттуу жергиликтүү мырзага таандык, ал мекемечилиги жана такыбаалыгы үчүн элдин урматына ээ болгон. Матиса Пансод 1825-жылы Шахрихондо төрөлгөн. Анын атасы Мирзо Оголик Коканддо белгилүү инсан жана Мадали хандын жакын кеңешчиси болгон. Матиса чебер командир болгон жана "беш жүздүн башчысы" дегенди билдирген Пансод наамын алган. Матиса Пансод 63 жашында хаж ибадатын аткарган. Саякатынан кайтып келгенден кийин, ал Исламга салым кошуу катары Пансод мечитин курууга каражат берген. Мечит 1888-жылы курулушу бүткөн. Мечит Фергана тарыхындагы көп окуялардын күбөсү болгон. 1916-жылдагы Шахрихон көтөрүлүшү мечиттин жанында болгон. 1919-жылы Революциялык Комитеттин (Ревком) шайлоосу жана Өзбек ССРинин биринчи негиздөөчү съезди мечиттин ичинде өткөрүлгөн. Кийинчерээк, атеизмдин таасири менен мечит караусуз калып, таштанды абалга кабылган. 1930-жылдары бирөө мечиттин ички дубалына элди мечиттин бузулушуна жол бербеш керектигин чакырган жазуу жазган. Бул жазуунун көчүрмөсү азыр Шахрихон музейинде көргөзмөдө турат.

Пансод мечити улуттук мааниге ээ маданий мурас объектиси болуп саналат жана мамлекет тарабынан корголот. Мечитте 10 жыл бою калыбына келтирүү жана кайра курулуш иштери жүргүзүлгөн. Намаз залы, ханака жана айван бириктирилген. Эскирген жана бузулган күмбөздөр кайра курулган. 21 метр бийиктиктеги минарет, доңгоюн портал, дарбаза жана дааратканa кошулган. Пансод мечити ЮНЕСКОнун маданий мурас объекттеринин тизмесине кирген.

Пансод мечитинин тышкы дубалдары плитка менен каптaлбaгaн, бирок Фергана өрөөнүндөгү башка мечиттердин стилинде оюлган жыгач жазуулары бар. Мечиттин имамы жана насаатчысы Абдураззаков Анваржон (2023-жылдын июнундагы абал боюнча).