Saint Paul's Church, Tarsus

Ыйык Павел чиркөөсү — Түркиянын Мерсин провинциясындагы Тарсус шаарындагы мурунку чиркөө. Бул чиркөө Тарсустук Саулдун (Ыйык Павелдин) төрөлгөн жеринде, аны христианчылыктын негизги инсандарынын бири катары эскерүү үчүн курулган.

Тарсус жана чиркөөлөр

Байыркы мезгилдеги Киликияда, азыркы түштүк Түркиянын аймагында жайгашкан Тарсус байыркы жана орто кылымдарда маанилүү шаар болгон. Ыйык Китептеги Даниелдин жана халиф Аль-Мамундун (786–833) мүрзөлөрү Тарсуста жайгашкан. Ыйык Павел Тарсустун тургуну болгон. Ал Саул деген аттагы жүйүт катары Тарсуста туулуп жашаган жана дин кабыл алгандан кийин бир нече миссионердик сапарларды жасап, акыры Рим императору Неро тарабынан 64же 67-жылы 29-июнда кармалып, башы алынган. Павелдин өлүмүнөн кийин, Тарсус аймактын маанилүү шаары бойдон калган. Ал Византия империясынын, Аббасийлер империясынын, Селжук империясынын, Киликия армян падышалыгынын, Рамазан бийликтеринин жана Осмон империясынын курамына кирген.

Тарсуста Павел тарабынан курулган чиркөөлөр болгону тууралуу так маалымат жок, бирок 1704-жылы П. Люка Павел тарабынан курулган романдык стилдеги чиркөө бар болгонун жазган. В. Ланглуа 1851-жылы Тарсуска барып, муну ырастаган. Анын сөзү менен, рим стилине окшош калың дубалдар, тышкы тарабы ичкериге караганда тарыраак терезелер жана калың мамылар байкалат, бирок бул билдирүүнү ырастоочу башка эч кандай эстеликтер жок.

Орто кылымдардагы Мерсиндин эң маанилүү христиан ыйык жайы армян Ажайып Айя-Софья соборунда болгон, ал жерде Рубенийлер тукумунан болгон I Леон 1198-жылы Киликия Армения падышалыгынын падышасы катары Майнц архиепискобу жана Папанын өкүлү Конрад фон Виттельсбах тарабынан таажы кийгизилген.

Ыйык Рим империясынын императору I Фридрих 1190-жылдын 10-июнунда Салеф (азыркы Гёксу) дарыясында чөгүп өлгөн. Анын жүрөгү жана ички органдары Ыйык Павел чиркөөсүнө көмүлгөн болушу мүмкүн.

Ыйык Павел чиркөөсү

Салтка ылайык, Ыйык Павел чиркөөсүнүн курулуш датасы 1102-жыл болгон, бирок азыркы курулуш — күмбөзсүз базилика — көп кийинчерээк, 1862-жылы курулган (же кайра курулган). Анын аймагына кооздолгон дарбаза аркылуу кирилет. Чиркөө имаратынын жалпы аянты 460 чарчы метр. Имараттын узунураак өлчөмү бетке чыгарылган таш дубалдар жана сокур күмбөздөрдөн турат. Ичкериси 19,30 м x 17,50 м өлчөмүндө. Түндүк-чыгыш бурчунда бийик коңгуроо мунарасы турат. Борбордук неф терезесинин капталдары периштелер жана пейзаж сүрөттөрү менен кооздолгон. Шыпта ортодо Ыйсанын, эки капталда Матфей, Марк, Лука жана Иоанндын фрескалары бар.

Реставрация

Чиркөө 1993-жылдан бери коргоого алынып, 1998–2000-жылдары реставрация иштери жүргүзүлгөн. Азыр ал Маданият министрлигинин коргоосунда жана расмий түрдө Эстелик музейи деп аталат. Чиркөө диний кызматтар үчүн ачык болсо да, жамааттын жоктугунан улам туруктуу кызматтар өткөрүлбөйт; бирок, зыяратчылардын топтору үчүн аземдер өткөрүлөт. 2008-жылдын 29-июнунан 2009-жылдын 29-июнуна чейинки Ыйык Павел жылы учурунда бир нече өзгөчө аземдер болгон жана жылдын жабуу аземи Тарсустагы Ыйык Павел чиркөөсүндө өткөрүлгөн.

Чиркөө жана анын тегереги БУУнун бүткүл дүйнөлүк мурас алдын ала тизмесинде турат.