Sestos

Сестос (грекче: Σηστός, латынча: Sestus) — Фракиядагы байыркы шаар. Ал Фракия Херсонес жарым аралында, Геллеспонттун европалык жээгинде, байыркы Абидос шаарынын каршысында, Түркиянын Эджеабат кыштагынын жанында жайгашкан.

Грек мифологиясында Сестос Геро жана Леандр уламышында Геронун туулган жери катары эскерилет.

Классикалык доор

Сестос биринчи жолу Гомердин «Илиада» дастанында фракия конушу катары эскерилет жана Троя согушунда Троя менен союздаш болгон. Шаарга болжол менен б.з.ч. 600-жылы Лесбостон келген колонисттер отурукташкан. Болжол менен б.з.ч. 512-жылы Сестос Ахемениддер империясы тарабынан ээлеп алынган, ал эми Дарий I өзүнүн скиф жортуулунан кийин бул шаардан Кичи Азияга өткөн. Византия менен катар, Сестос Босфор жана Геллеспонттун европалык жээгиндеги Ахемениддердин негизги порттордун бири болгон деп эсептелген. Б.з.ч. 480-жылы, Персиянын Грецияга экинчи жортуулунун башында, Ксеркс I Сестостун жанында Геллеспонт үстүнөн көпүрө курган.

Б.з.ч. 479-жылы, Микале салгылашуусунда гректер жеңгенден кийин, Сестос Ксантипп жетектеген афина күчтөрү тарабынан курчоого алынган. Грек курчоосуна перс жоокерлери менен шаардын жергиликтүү тургундарынын биргелешкен күчтөрү каршылык көрсөтүп, бүт кышты чыдап өткөрдү, бирок курчоо күтүлбөгөндөн улам тамак-аш запастары жетишсиз болгон жана шаардын гарнизону ачарчылыкка кабылган. Кийин гарнизон багынып берген жана перс жоокерлери туткунга алынган. Сестостун перс губернатору Артайкт качкан, бирок кармалып, айкаш жыгачка асылган. Бирок Плутархтын айтымында, Афинанын Сестос үстүндөгү таасири кыска мөөнөткө токтоп калган, анткени Кимон 478 менен 471-жылдардын арасында экинчи жортуул менен шаарды кайра ээлеген.

Сестос Афина жетектеген Делос союзунун мүчөсү болуп, Геллеспонт районунун бир бөлүгүн түзгөн. Шаар 446/445-жылдан 435/434-жылга чейин жыл сайын 500 драхма форос салыгын төлөгөн, андан кийин Сестос 421/420-жылга чейин 1000 драхма төлөп турган. Сестосто батышка бараткан, афиналык эмес соода дан кемелеринен 10 пайыздык салык алынган. Шаар Пелопоннес согушу учурунда, б.з.ч. 404-жылы Лисандр жетектеген спарта күчтөрү тарабынан ээлениш чейин Афина флотунун базасы болуп кызмат кылган. Сестостун калкы бир аз убакытка сүрүлүп, ордуна спарталык колонисттер жайгаштырылган, бирок көп өтпөй шаардын жергиликтүү тургундарына кайра кайтууга уруксат берилген.

Коринф согушу учурунда, б.з.ч. 393-жылы Сестос Конон жетектеген афина күчтөрү тарабынан ээленген жана шаар Фригиянын сатрабы Ариобарзандын башкаруусуна өткөн. Б.з.ч. 365-жылы Фракия падышасы Котис I Сестоско кол салганда, ал Тимотейдин жардамы менен кайтарылган, ошол эле жылы Афина Сестос жана Критотай менен сыйланган. Б.з.ч. 364-жылы Сестосто клерухия (колония) түзүлгөн, бирок б.з.ч. 360-жылы шаар Котис I тарабынан капысынан кол салуу менен басып алынган жана фракиялык гарнизон орнотулган. Афина колбашчысы Харес б.з.ч. 353-жылы Сестосту басып алып, андраподизмос жүргүзгөн, мунун жыйынтыгында эркек калк өлтүрүлгөн, аялдар менен балдар кулга айланган; шаарга афиналык колонисттер кайра отурукташтырылган.

Эллинизм доору

Сестос б.з.ч. 337-жылдагы тынчтык келишимине жана Экинчи Афина союзунун таркатылышына чейин Афинанын башкаруусунда калган, андан кийин Сестос Македония жетектеген Коринф союзуна кошулган. Македониянын падышасы Улуу Александр б.з.ч. 334-жылы Сестостон Кичи Азияга өткөн. Б.з.ч. 323-жылы Улуу Александр каза болгондон кийин, шаар, Фракиядагы Македониянын башка ээликтери менен катар, Бабылды бөлүштүрүү жыйынтыгында Лисимахка берилген. Сестостун акча тартылуучу устаканасы болжол менен б.з.ч. 300-жылы негизделген. Лисимах б.з.ч. 281-жылы Курупедиум салгылашуусунда каза болгонго чейин шаарды башкарган.

Шаарды б.з.ч. 200-жылы Македониянын падышасы Филипп V басып алган, ал 196-жылы Экинчи Македон согушунун Фламинин тынчтыгы менен бүткөнгө чейин Македониянын башкаруусунда калган, ал Сестосту эркин шаар деп жарыялаган. Б.з.ч. 196-жылы Рим-Селевкид согушу учурунда, Сестос Селевкид империясынын улуу падышасы Антиох III (Megas Basileus) га багынган, ал 191-жылы Рим кол салуусуна даярданып шаарды кайра бекемдеген, бирок шаар 190-жылы Гай Ливий Салинаторго багынган. Согуштун аягында, б.з.ч. 188-жылдагы Апамея келишими Сестосту Пергам падышалыгына берген. Эллинизм доорунун аягында, Сестосто «неой» (жаштар) жана «эфебой» (өспүрүмдөр) үчүн жооптуу гимнасиарх жана эфебарх кызматтары болгону тастыкталган.

Рим доору

Пергам падышасы Аттал III б.з.ч. 133-жылы каза болгондон кийин, тактыга дооматкер Аристониктин жеңилишинен соң Сестос Рим республикасына кошулган. Шаар Птолемейдин «Canon Urbium Insignium» эмгегинде эскерилет. Сестостун акча устаканасы болжол менен б.з. 250-жылы иштебей калган. Сестос, Абидос жана Лампсак менен катар, б.з. 3-кылымдагы кытай тексти «Вэйлюэ» да Рим империясынын «үч чоң борбор шаарынын» бири катары эскерилет деп ишенилет. Гай Юлий Солин да «Collectanea rerum memorabilium» эмгегинде бул шаарды эскерет.

Байыркы доордун аягында Сестостун порту балчыкка толуп калган. Б.з. 447-жылы Сестос хундар тарабынан талап-тоноого учурады. Б.з. 478-жылы, император Зенондун доорунда, шаар жер титирөөдөн зыян тарткан. 6-кылымда, Прокопийдин «De Aedificiis» эмгегине ылайык, император Юстиниан I Сестосту кайра бекемдеген.

Орто кылымдар доору

11-кылымдагы араб трактаты «Илимдердин жана көзгө көрүнгөн кызыктуулуктардын китебинде» Сестос Ṣāṣah деп эскерилет деп ишенилет. Б.з. 13-кылымга чейин Лампсактан Каллиполиске өтүү жолу көбүрөөк колдонулуп, Сестостон Абидоско өтүүнү негизинен алмаштырган. Сестостун ордундагы чеп кийинчерээк Хойридокастрон (чочко чептери) деп аталып, 1355-жылы Сулайман паша жетектеген осмон түрктөрү тарабынан басып алынган. Энверинин «Дустурнаме» эмгегине ылайык, Хойридокастрон осмон түрктөрү тарабынан басып алынган Европадагы биринчи конуш болгон, ал эми Ашикпашазаде чептин Цимпенин кулашынан кийин осмон күчтөрү тарабынан кол салынганын жазып калтырган.