Shahdag National Park

Шахдаг улуттук паркы (азербайжанча: Şahdağ Milli Parkı) — Азербайжандын улуттук парктарынын бири. Ал баштапкыда 2006-жылдын 8-декабрында Куба, Кусар, Ысмайыллы, Габала, Огуз жана Шамахы райондорунун аймагында 115 900 гектар (1159 чарчы км) аянтта негизделген. Ал 2010-жылдын 8-июлунда президенттик жарлык менен 115 900 гектардан (1159 чарчы км) 130 508,1 гектарга (1305,081 чарчы км) чейин кеңейтилген.

Ал Азербайжандын түндүгүндө, Улуу Кавказ тоолорунда Орусия менен чектешкен жерге жакын жайгашкан.

Азербайжандын эң бийик тоосу Базардюзю тоосу Шахдаг улуттук паркында жайгашкан.

Шахдаг улуттук паркы Азербайжанда гана эмес, бүткүл Кавказда эң чоң улуттук парк болуп саналат.

Дүйнөлүк Банк улуттук паркты негиздөө үчүн 17 миллион доллар кредит жана 8 миллион доллар грант бөлгөн, ал эми Япония өкмөтү долбоорду ишке ашыруу үчүн 8 миллион доллар грант берген. Шахдаг улуттук паркы экологиялык маселелерди чечүүгө жана Кавказда коноктор үчүн туристтик инфраструктураны курууга жардам берет.

Флора

Негизги дарак түрлөрү: Кавказ эмени (Quercus macranthera), Кавказ көгү (Fraxinus angustifolia subsp. oxycarpa), европалык шамшат (Carpinus betulus), чыгыш шамшаты (Carpinus orientalis), чыгыш чачыры (Fagus orientalis), күмүш кайың (Betula pendula), ак кайың (Betula pubescens), кадимки тисс (Taxus baccata), ак чечек (Salix alba), кадимки жаңгак (Juglans regia), жапайы черешне (Prunus avium), Кавказ алмурутту (Pyrus communis subsp. caucasica) жана башкалар.

Бул аймакта кездешкен бадал түрлөрүнүн арасында ар кыл жалбырактуу долоно (Crataegus heterophylla), ит роза (Rosa canina), кара мурт (Rubus fruticosus), кадимки мушмула (Mespilus germanica), европалык кызылчечек (Berberis vulgaris) жана башкалар бар.

Фауна

Улуттук паркта Кавказ тоо кыркасынын чыгыш жарымында гана кездешкен, тоодо жашоочу сейрек эчки-антилопа түрү болгон чыгыш кавказ тур эчкиси (Capra cylindricornis) жашайт. Бул жерде кездешкен башка чоң сүт эмүүчүлөр — Кавказ серна эчкиси (Rupicapra rupicapra subsp. caucasica), безоар эчкиси (Capra aegagrus aegagrus), үй эчкиси (Capra hircus), Кавказ сүлөөсүнү (Lynx lynx dinniki), Сирия коңур аюусу (Ursus arctos syriacus), жапайы чочко (Sus scrofa), индия карышкыры (Canis lupus pallipes), кадимки чөө (Canis aureus aureus), кадимки токой мышыгы (Felis chaus chaus), кызыл түлкү (Vulpes vulpes), тоо эчки бугу (Capreolus capreolus), кашкулак (Meles meles) жана суу кундузу (Lutra lutra) жана башкалар.

Шахдаг улуттук паркы жана Транскавказ аймагы менен Абшерон жарым аралы X кылымдын аягына чейин Азия арстанынын таралуу чөйрөсүнүн чыгыш чекити болгон.

Мурда Азербайжанда жок кылынган европалык зубр же визент ("бизон" дегенди билдирген кеңири колдонулган поляк аты) кайра киргизүү иши башталган. 1960–1970-жылдардагы кайра киргизүү баштапкыда ийгиликсиз болгон, 1977-жылга чейин кайра киргизилген жаныбарлардын баары кырылган. Зубрлар уулуу тисс бүчүрлөрү менен жалбырактарын жеп, андан кийин өлгөн деп ойлошкон. 2026-жылдын башында тогуз ургаачы жана үч эркек жаныбар менен дагы бир аракет башталган.