Shomutapa

Шому-тепе (Şomutəpə) — Азербайжандын Агстафа аймагындагы байыркы конуш. Түштүк Кавказда калыптанган неолит доорундагы Шулавери-Шому маданияты бул эстеликтин аты менен байланышкан.

Конуш азыркы Агстафа шаарынын түндүк четинде жайгашкан.

Изилдөөлөр

1960-жылдары И.Г. Нариманов Агстафанын четиндеги бул жерди казгандан кийин, ал жаңы маданиятты биринчи болуп таанып, ага «Шому» деп ат койгон. Азыр бул Шулавери-Шому маданияты деп аталат. 1961-1964-жылдары ал Агстафанын турак аймагында 400 чарчы метр аянтта изилдөө жүргүзгөн.

Конуш

Конуштагы маданий катмардын калыңдыгы 1ден 2,5 метрге чейин өзгөрөт.

Шомутепенин жашоочулары күйгүзүлбөгөн, бир тарабы тегиз, экинчи тарабы ийри кыштардан курулган кичине тегерек үйлөрдө жашашкан. Үйдүн шыбы жерге көмүлгөн мамыга таянган. Үйлөрдө бир, кээде эки кире бериш болгон. Бул турак имараттардын эң чоң диаметри 3,7 метр болгон. Кийинчерээк Нариманов бул жерде эки түрдөгү тегерек курулушту аныктаган: диаметри болжол менен 2 метр болгон кичинелери жана диаметри болжол менен 3,5 метр болгон чоңдору.

Үйлөрдү жылытуу үчүн колдонулган отоочулар дубалдардын жанына жайгаштырылган. Айрым мештер сырттан да жайгашкан. Шомутепенин чарба имараттары турак үйлөр сымал тегерек пландуу болгон.

Шомутепе конушунда дан эгиндери, таш жана сөөк буюмдары, анын ичинде тартуучу таштар жана сөөк орок тапылган. Жашоочулардын таш куралдары дээрлик толугу менен обсидианга негизделген, негизинен бычак сымал жоонучактардан турган, бирок кээде микролиттер да колдонулган.

Сөөктөн жасалган аял айкели да табылган.

Керамика кум кошулган ылайдан жасалган, кээде кызыл боёк менен капталган. Алардын көбү кум кошулуп бышырылган, бирок кээде өсүмдүк калдыктары кошулуп да жасалган.

Акыркы табылгалар

2025-жылдын март айында, болжол менен 8400 жыл мурда жасалган мезолит доорундагы адам айкели Азербайжандын батышындагы Казах аймагынын Дамжылы үңкүрүндө азербайжан-жапон биргелешкен тобу тарабынан табылган. Б.з.ч. 6400-6100-жылдар аралыгына таандык бул кичине таш буюм дарыя ташынан оюлган. Узундугу 51 мм, туурасы 15 мм болгон айкелде жыныс белгилери жок, бул кийинки неолит доорунун мүнөздүү белгиси болгон негизинен аял ылай айкелдеринен айырмаланат. Изилдөөчүлөр бул айкелди алгачкы Шомутепе маданияты менен байланыштырышат.