SS Bandırma

«Бандырма» кемеси — 1919-жылдын майында Мустафа Кемаль Пашаны (Ататүрк) Константинополдон (азыркы Истанбул) Самсунга алып барган тарыхый ролу менен атактуу болгон, Түрк улуттук кыймылынын негизделишин белгилеген Осмон аралаш жүк ташуучу кемеси.

Кеме

1878-жылы Шотландиянын Пейсли шаарында курулган «Бандырма» пароходу 47,7 метр (156 фут) узундуктагы, 192 жалпы регистрдик тоннасы бар жүк кемеси болгон. Ал Трокадеро деп аталган жана ушул ат менен беш жыл бою Дэнси жана Робинсон үчүн жүк ташуучу кеме катары сүзгөн. 1883-жылы аны грек кеме ээси Х. Психа Пирейский сатып алган жана кеменин аты «Кими» болуп өзгөртүлгөн. 7 жылдан кийин ал башка грек кеме ээси, капитан Андреадиске сатылган жана ошол эле ат менен сүзгөн. 1891-жылы ал кырсыктан кийин сууга чөккөн, бирок кайра сыртка чыгарылган.

Осмон деңиз компаниясы 1894-жылы кемени сатып алып, анын атын «Пандерма» деп өзгөрткөн. Ал Мармара деңизинде жүргүнчү-жүк кемеси катары кызмат өтөгөн. 1910-жылдын 28-октябрында компаниянын статусу өзгөрүп, ал Осмон Транспорт Башкармалыгы деп аталган. Кеменин аты да Пандерманын түркчө варианты «Бандырма» болуп өзгөртүлгөн жана ал ошол кезден баштап Осмон империясынын жээк суулардагы почта кемеси катары кызмат өтөгөн.

Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда «Бандырма» британиялык HMS E11 деңиз астындагы кемеси менен кагылышкан жана ошол эле кемеден болгон торпедо чабуулунан аман калган. «Бандырма» 1924-жылы кызматтан алынган. Ал 1925-жылы сатылган жана төрт айдын ичинде Алтын Мүйүздөгү кеме заводунда бузулган.

Миссия

Чыгыш Анадолудагы Осмон империясынын Тогузунчу Армия Аскерлери Инспекциясынын инспектору катары бир аз мурун дайындалган Мустафа Кемаль Паша 1919-жылдын 16-майында Константинополдон «Бандырма» кемеси менен Самсунга жол тарткандан кийин, бул окуя Түркия Республикасынын тарыхына кирген. Ал борборду басып алып, Осмон өкмөтүн көзөмөлдөп турган Антанта күчтөрү тарабынан берилген буйрук менен Осмон армиясын тараткан процессти көзөмөлдөө үчүн султандын жарлыгы менен Анадолуга жиберилген.

Мустафа Кемаль Паша 22 офицер, 25 жоокер жана 8 административдик кызматкер менен бирге, толкундуу Кара деңизде багыт алуу үчүн керек болгон компасы иштебеген эски пароходдо катуу аба ырайында сүзүп, 1919-жылдын 19-майында Самсунга кадам таштаган. Жерге чыккандан кийин, Мустафа Кемаль Паша Истанбулдагы Осмон өкмөтү тарабынан берилген буйруктарга каршы түрк улуттук кыймылын баштаган, бул болжол менен төрт жылдан кийин Түрк Көз Карандысыздык Согушунан кийин Түркия Республикасынын жарыяланышы менен жыйынтыкталган.

Көчүрмөсү

Түркия Республикасынын жаралышындагы маанилүү тарыхый ролун эске алып, Самсун облусунун губернатору жана шаар башчысы «Бандырманы» баштапкы өлчөмдөрүндө жана көрүнүшүндө кайра куруу демилгесин баштаган. Көчүрмөнүн курулушу «Ташкынлар» кеме куруу компаниясы тарабынан 2000-жылдын 9-майында башталып, 2001-жылдын 15-апрелинде бүткөн. Жаңы «Бандырма» премьер-министр Режеп Тайып Эрдоган тарабынан 2003-жылдын 19-майында Самсундагы Догу паркында (Чыгыш парк) музей-кеме катары ачылган. Бүгүнкү күндө музей-кемеде Мустафа Кемаль Паша жана анын жактоочуларынын момдон жасалган айкелдери тарыхый буюмдар менен бирге көргөзмөгө коюлган.