Syedra

Сиедра (грекче: Σύεδρα) — азыркы Түркиянын түштүк жээгинде, Аланья жана Газипаша шаарларынын ортосунда, байыркы Киликия, Памфилия же Исаврия аймагында жайгашкан байыркы порт шаары. Сиедра б.з.ч. VII кылымда отурукташкан жана б.з. XIII кылымында таштап кетилген. Шаардын деңиз деңгээлиндеги порту жана андан 400 м бийиктикте жайгашкан жогорку бөлүгү болгон. Птолемей аны Киликияга киргизет. Византиялык Стефан аны Исаврияга тиешелендирет. Иероклес аны Памфилияга киргизет.

Рим тарыхчылары Лукан менен Флор экөө тең Сиедраны Рим генералы Помпейдин б.з.ч. 48-жылы Египетке болгон акыркы саякатынан мурда акыркы согуш кеңешин өткөргөн жери катары эскеришет. Шаар б.з. II–III кылымдарда эң гүлдөгөн мезгилин өткөргөн, 194-жылы Рим императору Септимий Север шаардын Жер Ортолук деңизиндеги уламдык каракчылыкка болгон туруктуу каршылыгын мактаган. Шаардан табылган б.з.ч. I кылымга таандык жазуу каракчылык маселесине байланыштуу, мунун боюнча, болжол менен Клародогу Аполлондун каяты сиедралыктарга каракчыларга «катаал салгылашуу менен, же сүрүп чыгуу, же сынбай турган чынжырларга байлоо» менен каршылык көрсөтүүнү сунуштаган.

193-жылы Песценний Нигер император болуу үчүн Септимий Северге каршы согуш баштаган. 194-жылы согуш бүткөн жана Песценний Нигер жеңилген. Согуштан кийин, Септимий Север өзүн колдогон шаарларды жаңы артыкчылыктар жана наамдар менен сыйлаган, ал эми ага каршы чыккан шаарлар жазаланган, алардын артыкчылыктары жоюлган, кээ бирлери кыштак (κῶμαι) даражасына чейин түшкөн. Сиедра Септимий Северди колдогон жана артыкчылыктарга ээ болгон.

Сиедрада ар кандай мезгилдерде, Рим императору Тиберийдин (б.з. 14–37-жж. бийлик кылган) мезгилинен тартып, тыйын соккон. Б.з. 374-жылы байыркы христиан теологу Саламисск Эпифаний Сиедрадагы чиркөөгө жооп кат катары өзүнүн «Анкоратус» («бекем бекитилген адам») эмгегин жазган, анда ал бул чиркөөнү коопсуз портко бекитилиши зарыл деп сыпаттаган.

Заманбап казуу иштери 1994-жылы, ал кезде Аланья археология музейинин башчысы болгон доктор Исмаил Карамуттун жетекчилиги астында башталган. Жогорку шаардагы негизги көчө, ошондой эле чомулдуруу үчүн колдонулган, христиан сюжеттери менен кооздолгон үңкүр казылып чыгарылган. Табылган мозаика азыр Аланья музейинде көргөзмөдө турат. Башка курулуштардын арасында храм, театр, дүкөндөр, мончо, шаар дубалдары жана шаарга суу берген бир нече суу сактагычтар бар. Ошондой эле көптөгөн чиркөөлөр казылып табылган.

2011-жылы сууга чөмүлгөн археологдор Сиедрадагы порттун калдыктарын бронза доорунан, болжол менен 5000 жыл мурдагы мезгилден деп белгилешкен.