Taza Pir Mosque

Таза Пир мечити (азербайжанча: Təzəpir Məscidi, персче: مسجد تازه پیر) — Азербайжандын Баку шаарында жайгашкан шиит мусулмандарынын мечити. Курулушу 1905-жылы башталып, 1914-жылы бүткөн. Мечиттин долбоору жана каржылоосу азербайжандык кайрымдуулук ишмери Нэбат Ханым Ашурбейова (Ашурбейли) тарабынан камсыздалган.

Тарыхы

Ыйык жайдын тарыхы XIV-XV кылымдарга барып такалат. Ал баштапкыда мавзолей катары болгон. Мавзолей окумуштуу жана ислам ыйыгы Абу Сейид Абдулланыкы болгон. Ыйык жайдын жайгашкан жери өткөн кылымдын орто ченине чейин «Халфадам» деп аталып келген. Убакыттын өтүшү менен Абу Сейид Абдулланын мавзолейи бузулууга дуушар болгон. Бирок Баку калкы, өзгөчө Баку элитасы аны бир нече жолу калыбына келтиришкен.

1817-жылы Хусейнгулу хандын күйөө балдары Касым бек мавзолейди калыбына келтирүү иштерин каржылаган. Мечиттин чыныгы курулушу XX кылымдын башында, курулуш башчысы Карбалай Ахмед тарабынан башталып, архитектор Евгениуш Скибинскийдин жетекчилиги алдында 1905-1914-жылдар аралыгында, мавзолей калыбына келтирилгенден болжол менен 90 жыл өткөндөн кийин, тамамдалган. Мечит мавзолейдин үстүнө курулган. Курулуш чыгымдарын азербайжандык кайрымдуулук ишмери Нэбат Ханым Ашурбейова көтөргөн. Таза Пир мечитинин курулушу ошол кездеги каржылык жана саясий кыйынчылыктардан улам тогуз жылдан ашык убакытты алган. Бакуда бир нече кайрымдуулук долбоорлорун бир учурда каржылаган Нэбат Ханым мечитти толук бүтүрүүгө каржы жетпей калган. Мындан тышкары, 1911-жылы Балкан согушунун башталышына байланыштуу, Падышалык Орусия Бакудагы банктардын ишине катуу көзөмөл жүргүзгөн, анткени мусулман миллионерлер Осмон империясына жардам берүүгө тийиш деп ойлогон, ошондуктан Баку миллионерлери Таза Пир мечитинин курулушуна коромжуланган сумма үчүн Падышалык департаменттин кызматкерлеринин макулдугун алууга тийиш болгон.

Азербайжандык улуттук өнөр жай магнаты жана кайрымдуулук ишмери Гажы Зейналабдин Тагыев да мечиттин курулуш процессине активдүү катышкан.

Мечит ачылгандан үч жыл өткөндөн кийин, 1917-жылдагы Октябрь революциясына байланыштуу жабылган. Жылдар бою мечит кинотеатр жана ажыра катары колдонулуп, 1943-жылдан бүгүнкү күнгө чейин мечит катары кызмат кылат. Мечиттин ахунду — Кавказдын Улуу Муфтийи Аллахшукур Пашазаде.

Архитектурасы

Таза Пир мечити курулушунда ак таш колдонулган Бакудагы биринчи диний имарат болгон. Архитектор Зивар бек Ахмедбеков мечиттин ички бөлүгүн мусулман Чыгышынын архитектуралык үлгүлөрүнө ылайык долбоорлогон. Таза Пир мечити архитектуралык өзгөчөлүктөрүнөн улам Бакунун шаар курулушунда эле эмес, Абшерондун диний имараттарында да таптакыр жаңы этап деп эсептелген. Таза Пир мечитинин фасады капталдан көтөрүлгөн порталдар менен минаралардан турат. 19.6 m2 (211 sq ft) чарчы формадагы намаз залы чоң күмбөздөр менен толукталган. Ички жасалгаларда жергиликтүү архитектуралык элементтер колдонулган. Мечиттин ичинде жана сыртында, ошондой эле минаралардын үстүндө ыйык Курандан каллиграфия үлгүлөрү жазылган. Мечиттин ички аянты 1,400 m2 (15,000 sq ft) түзөт жана Азербайжандын живопись мектептеринин, ошондой эле чыгыш оймо-чиймелердин үлгүлөрү менен кооздолгон.

2006-2009-жылдар аралыгында мечитте курулуш иштери жүргүзүлүп, эски жана бузулган бөлүктөрү калыбына келтирилген. Калыбына келтирүү иштеринен кийин мечитке желдетүү системасы орнотулуп, жерге бир учурда 720 адам намаз окуй турган Намазгах килем жабылган. Күмбөздүн бийиктиги жана жарым метр. Мечиттин михрабы менен күмбөзү мрамордон жасалган, ал эми минаралардын учтары жана жазуулары алтындан жасалган.

Күмбөздүн үстүнө алты жолу, араб тилинде, мусулмандардын ыйман келтирүүсүнөн (Шахададан) алынган «Ла илаха илаллах» сөздөрү Кызылгая (Gyzylgaya) ташынан жазылган.