Thyatira

Фиатира (ошондой эле Тиатира; байыркы гректе: Θυάτειρα) — Кичи Азиядагы байыркы грек шаарынын аты, азыр Түркиянын Маниса облусундагы Ахисар («ак чеп») деп аталган заманбап шаар. Аталышы, кыязы, лидиялык теги бар. Ал Түркиянын алыскы батышында, Стамбулдун түштүк-батышында жана Афинанын чыгыш-түндүк-чыгышында жайгашкан. Эгей деңизинен болжол менен 50 миль (80 км) алыстыкта.

Тарых

Ал король I Селевк Никатор тарабынан б.з.ч. 290-жылы, эллинисттик мезгилде Фиатира (Θυάτειρα) деп кайра аталганга чейин, Пелопия (байыркы гректе: Πελόπεια) жана Семирамис (байыркы гректе: Σεμίραμις) деп аталган байыркы грек шаары болгон. Ал Лисимах менен согушуп жаткан кезде аялынын кыз төрөгөнүн угуп калган. Византиялык Стефанга ылайык, ал бул шаарды грекче θυγάτηρ, θυγατέρα (thugatēr, thugatera) — «кыз» деген сөзүнөн «Туатейра» деп атаган, бирок бул андан да эски, лидиялык аталыш болушу ыктымал. Классикалык доордо Фиатира Лидия менен Мисиянын чек арасында турган. Рим доорунда (б.з. I кылымда), ал өзүнүн боёо ишканалары менен даңкка ээ болуп, кызгылт-кочкул кездеменин соода борборуна айланган. Шаардын байыркы урандыларынын арасынан, шаардагы боёочулар гильдиясына байланыштуу жазуулар табылган. Чындыгында, Фиатирада башка азыркы Рим Азия провинциясынын шаарларынан кыйла көп συντεχνία syntechnia (гильдия) белгилүү (жазуулар мыналарды эскерет: жүн иштеткичтер, зыгыр иштеткичтер, сырткы кийим жасоочулар, боёочулар, тери иштеткичтер, ашкычылар, кумурачылар, наныпаздар, кул сатуучулар жана коло усталары).

Эрте христиандык мезгилде, Фиатира Аян китебиндеги жети чиркөөнүн бири катары эскерилген маанилүү христиан коомдоштугунун жайы болгон. Аянда Изабел деп аталган каарман Фиатиранын христиандарын жыныстык бузуктукка жана буттарга курмандык чалынган тамакты жегенге азгырат. Бенсон менен Доддридж сыяктуу айрым комментаторлор ушул пайгамбарлык Фиатирада колдонулуп жаткан ишеним бузуучулук Падышалыктар китептеринде эскерилген Изабел тарабынан Ысрайыл падышалыгында жайылтылган ошол эле кыянаттык деп, ал эми бул жерде анын атынын колдонулушу түздөн-түз ушуга шилтеме деп жыйынтык чыгарышкан. Чындыгында, Доддридж белгилегендей, «окшоштук ушунчалык чоң көрүнөт», ага караганда, бул «чагылдырылган ошол эле ересь».

Элчилердин иштери китебине ылайык, Элчи Пабыл менен Сила Пабылдын экинчи же үчүнчү сапарында Филиппиге барышкан. Ал жерде Пабыл менен Сила Фиатиралык Лидия аттуу аялды жолуктуруп, ал аларды чиркөө мүчөлөрү менен жолуктурат.

366-жылы Фиатиранын жанында болгон салгылашууда рим императору Валенстин аскери узурпатор Прокопийди жеңген.

Атактуу инсандар

Фиатиралык Артемидор (байыркы гректе: Ἀρτεμίδωρος) 193-Олимпиадада (б.з.ч. 8-ж.) стадион чуркоо мелдешинде жеңген атлет болгон.

Никандр (байыркы гректе: Νίκανδρος), ошондой эле Фиатиралык Никандр (байыркы гректе: Νίκανδρος ὁ Θυατειρηνός) деп да белгилүү, байыркы грек грамматиги болгон.

Фиатиралык Лидия — Элчилердин иштери китебинин 16-бабынын 11–40-аяттарында эскерилген ишкер аял.

Епархия

Шаар апостолдук мезгилден бери христиан коомдоштугунун жайы болгон. Коомдоштук 1922-жылга чейин уланган, ошол жылы православ христиан калкы депортацияланган.

1922-жылы Константинополдун Экумениялык Патриархы Батыш жана Борбордук Европа үчүн Фиатира Архиепископу наамы менен экзарх дайындаган. Учурдагы (2019-жылдан бери) Фиатира архиепископу — Никита Лулиас. Фиатира архиепископу Лондондо жашайт жана Улуу Британиядагы Грек Православ Чиркөөсү үчүн пасторлук жоопкерчиликке ээ.

Фиатира кафедрасы ошондой эле архиепископтук даражасыз, Рим Католик чиркөөсүнүн титулдук епархиялар тизмесине киргизилген.