Ulu mosque, İlisu

Улу мечит (азерб. Ulu Məscid), ошондой эле Жума мечити (азерб. Cümə Məscidi) деп да аталган, Азербайжандын Гах районундагы Илису кыштагында жайгашкан, мурдагы сунниттик жума мечити болгон.

XVIII кылымда курулган бул мурдагы мечит Азербайжан Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2001-жылдын 2-августундагы буйругу менен улуттук маанидеги архитектуралык эстелик катары мамлекеттин корголуусуна алынган.

Архитектурасы

Мурдагы мечит Илису кыштагынын негизги аянтында жайгашкан жана кыштактын планировкалык түзүлүшү менен өнүгүшүндө чоң мааниге ээ. Эстеликтин архитектуралык жана мейкиндик чечими жергиликтүү табигый-климаттык шарттар менен курулуш техникасы жана материалдары аркылуу аныкталган. Планы боюнча мечит түндүк-түштүк багытындагы негизги композициялык огу менен өлчөмү 13 м × 26 м болгон катуу узарган тик бурчтук формасына ээ.

Бул тик бурчтук эки чарчыдан турат, алар өз ара таш крест формасындагы тирөөчтөр жана алардын үстүндө жаткан учтуу аркалар жардамы менен тогуз бөлүкчөгө бөлүнөт. Аркалуу портал жана терезе ачылмалары бар дубал менен бөлүнгөн түндүк тараптагы үч бөлүкчө портик-эйван түзөт. Бул элемент Гах тобундагы бардык мечиттерге мүнөздүү жана бул курулуштун көлөмдүк-мейкиндик композициясында активдүү орунду ээлейт.

Мурдагы мечиттин эң мүнөздүү өзгөчөлүгү — анын мейкиндик композициясынын даана байкалган жөнөкөйлүгү, ошондой эле фасаддын бөлүнүшү менен имараттын ички түзүлүшүнүн органикалык байланышы. Негизги фасад — мечиттин түндүк фасады. Ал тик бурчтуу тышка чыгып турган алкак менен курчалган, көркөм түзүлгөн үч учтуу ачылма менен кесилген. Фасаддын мындай чечими Азербайжандагы XVII кылымдагы диний курулуштардын архитектурасына мүнөздүү.

Намаз залы бирдей туурасы болгон үч нефке бөлүнгөн. Борбордук нефтин огу жөнөкөй аткарылган михраб менен бекитилген. Мечиттин ички планы тышкы жана ички тирөөчтөрдүн курулуш кадамынын дал келишин эске алуу менен түзүлгөн. Ички мейкиндиктин мамылары жана аркалары тышкы дубалдарга пилястр жана жалпак арка түрүндө чагылдырылган. Мечиттин тышкы фасаддары да, ички бөлүгү да токтоо түрдө чечилген. Бирок архитектуралык формалардын жакшы тандалган катышы аркасында ички мейкиндиктин көркөмдүүлүгүнө жетишилген.