Van Fortress

Ван чеби (Ван цитадели деп да белгилүү; түркчө: Van Kalesi; армянча: Վանի Բերդ; курдча: Kela Wanê) — байыркы Урарту падышалыгы тарабынан б.з.ч. IX–VII кылымдарда курулган, өз түрүндөгү эң чоң таш чеп. Ал IX кылымда Урарту падышалыгынын байыркы борбору болгон Тушпанын урандыларына жогортон карап турат, чеп азыр турган тик капталдуу аскага борборлошкон. Урарту падышалыгы боюнча ушул сыяктуу бир нече чеп курулган, алар негизинен азыркы Армения, Түркия жана Иран чектешкен жерлердеги дөбөлөр менен аскалуу чыгыңкы жерлерге оюлган. Медиялыктар, ахеменийлер, армяндар, парфиялыктар, римдиктер, сасанид перстер, византиялыктар, арабдар, сельжуктар, сафавиддер, афшариддер, османдыктар жана орустар сыяктуу ырааттуу элдер чепти ар кайсы мезгилде бийлеп турушкан. Байыркы чеп Түркиянын Ван мамлекетинде, Ван шаарынын түз батышында жана Ван көлүнүн чыгышында жайгашкан.

Сильва Типпл Нью Лейк 1938–1940-жылдары урандыларга америкалык экспедицияга жетекчилик кылган. Бул экспедициядан алынган табылгалардын жана талаа жазуулардын көбү 1940-жылы S.S. Athenia кемеси чөккөндө жоголгон.

Ван цитаделинин дубалдарынын ылдыйкы бөлүгү эритмесиз базальт таштан курулган, ал эми калган бөлүгү чопо кыштан курулган.

Мындай чептер чет элдик аскерлерге каршы коргонуу үчүн эмес, аймактык башкаруу үчүн колдонулган. Бул чептин урандылары азыркы Ван шаарынын четинде турат, ал жерде орто кылымда курулган дубалдарды кармап турат.

"Падышалык ат короо"

Ван цитаделинде узундугу 20 метр, туурасы 9 метр жана бийиктиги 2,5 метр болгон, аскадан оюлган "падышалык ат короо" (Сиршини) бар. Ошол жерден табылган жазуулар боюнча, бул жерде өгүздөр менен койлор Урарту кудайларына курмандыкка чалынуу үчүн кармалган.

Ахеменид жазуусу

б.з.ч. V кылымдагы Улуу Ксерксестин калыпташкан үч тилдеги жазуусу чептин жанындагы жерден болжол менен 20 метр (60 фут) бийиктиктеги тегиздетилген аска бетине жазылган. Бул чуңкурду баштапкыда Ксерксестин атасы падыша Дарий оюп чыгарган, бирок бетин бош калтырган. Жазуу дээрлик мурдагыдай жакшы сакталган жана сол жактан оңго карай эски перс, элам жана бабылон тилдеринде жазылган, ар бири 27 саптан турган үч мамычага бөлүнгөн.