Villa Petrolea

Вилла Петролеа — Азербайжандын Баку шаарынын Кешле муниципалитетинде жайгашкан тарыхый аймак. Аны 1882-жылы «Нобель ага-иниси» мунай чыгаруу компаниясы (Бранобель деп да аталат) курган жана ал компаниянын кызматкерлерин жайгаштыруу үчүн кызмат кылган. Азыркы учурда бул жерде Нобель ага-инилеринин музейи жайгашкан, ошондой эле бир катар офистер менен ишканалар иштейт.

Тарыхы

XIX кылымдын аягында Бакунун чыгыш тарабы (ал кезде Орус империясынын негизги мунай чыгаруу борбору) катуу булгануудан улам жарандык турак жай үчүн ылайыксыз өнөр жай аймагы болгон. Ал жерде мунай заводдору, порт имараттары жана мунайчылар үчүн убактылуу турак жайлардан башка эч нерсе жок болчу. Бранобелдин административдик-техникалык кызматкерлерин (Швеция, Норвегия жана Германиядан келген адистерди кошкондо) бул аймакка жайгаштыруу үчүн жашоого жайлуу шарттар камсыз кылынган конуш түзүлгөн. Ал өнөр жай «Кара шаар» райондун чыгыш четинде, Кешле кыштагынын жанында жайгашкан. Бул жер Бранобель тарабынан Кешле дыйкандарынан 49 жылга ижарага алынган жерде курулган.

Вилла Петролеа (латынча «мунай мүлкү» деген маанини берет) деп аталган конуштун аймагында турак жайлар, швед-герман мектеби, театр, ооруканa жана 1884-жылы ким экени белгисиз архитектор тарабынан долбоорлонуп бүтүрүлгөн Нобель үй-бүлөсүнүн үй-жайы жайгашкан. Үй-жай 1920-жылдардагы мамлекетке өткөрүп берүүгө чейин Нобелдердин менчигинде калган.

Бранобелдин кызматкерлери таш пайдубалдуу бир же эки кабаттуу жыгач коттеждерде жашаган. Эң чоң имараттын ылдыйкы кабаттарында офис жайгашкан, жогорку кабаттарында клуб, эс алуу бөлмөлөрү жана китепкана болгон. Бөлмөлөр жергиликтүү токулган жана Персиядан алып келинген асыл килемдер менен кооздолгон. Коттеждер Каспий деңизинин жээгине карай түшүүчү тик беткейде жайгашкандыктан, ар бир коттеждин терезесинен деңиз көрүнүп турган. Имараттар византия стилинде курулган. 1890-жылдары бул жерде кегли залы, биллиард залы жана теннис корту сыяктуу дем алуу жайлары курулуп, конуш өсүп олтурган. 1911-жылга чейин жашоочулар көптөгөн чыгармачылык жана спорттук клубдарды түзүшкөн.

Биринчи дүйнөлүк согуш башталып, немис жана австрия-венгр жарандары Орус империясынан куулгандан кийин Вилла Петролеадагы жашоо солгундай баштады. Конуш 1919-жылы мамлекеттештирилген.

Парк

Вилла Петролеа паркынын аянты 10,5 гектарды түзгөн жана аны Польшадан келген ландшафт архитекторлору долбоорлошкон. Мунай сиңген топурак Азербайжандын субтропикалык бөлүгү болгон Ленкорандан алынып келинген асыл топурак менен жабылган. Таза суу маселеси Астрахандан келген кемелер аркылуу Волга дарыясынан кум баштыктардын ордуна баласт катары дайыма суу ташып келүү менен чечилген.

Өсүмдүктөр Кавказдын субтропикалык бөлүктөрүнөн, ошондой эле Орусия жана Европанын ар кандай шаарларынан алынып келинген. Бакчага бардыгы болуп мөмө дарактарын кошкондо 80 000ге жакын өсүмдүк тигилген.

Советтик бийлик орногондон кийин парк 15 гектарга чейин кеңейтилип, 1931-жылы «Роте Фане» (немисче «Кызыл Туу») деп аталган, бул ат 1925-жылы Баку мунайчыларынын Берлин пролетариатына өткөрүп берген Айланма Кызыл Туусуна арналган. 1941-жылы нацисттердин Советтер Союзуна кол салуусуна байланыштуу парк Низами атындагы парк деп аталып, бул ат бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган.

Нобель үй-жайынын реставрацияланышы

Советтик мезгилде имараттар колдонулбай калган. Жашоо бөлүктөрү бузулуп, театр менен клуб өрттө жок болгон. 2000-жылдарга чейин үй-жай көбүнчө караксыз калган. 2004-жылы «Баку Нобель мурасы» фонду деген коомдук уюм түзүлгөн. Анын жетекчилиги астында Нобель үй-жайы толугу менен калыбына келтирилип, реставрацияланган. 2008-жылдын 25-апрелинде ал биринчи конокторуна эшигин ачкан.

Музей

Реставрациядан кийин Вилла Петролеада Баку Нобель мунай клубу, Эл аралык конференц-залы жана Швециядан тышкары ачылган биринчи Нобель музейи — Нобель ага-инилеринин музейи жайгашкан. Музейде Нобель үй-бүлөсүнүн буюмдары сакталат. Үй-жайдын ички көрүнүшү үй-бүлө Бакудан кеткенге чейинки калыбы менен толук окшош болбосо да, мунарчалар сыяктуу айрым элементтер өтө так кайра жаралган.

Маанилүү окуялар

1888-жылдын 9-октябрында Орусиянын императору Александр III үй-бүлөсү менен Вилла Петролеага келип, конуштун негиздөөчүлөрүнүн бири, жакында каза болгон Людвиг Нобелдин балдары менен жолукту.

2010-жылдын 17-декабрында Людвиг Нобелдин чөбөрөсү Филип Нобель Азербайжанда илимдин өнүгүшүнө багытталган Нобель эл аралык бир туугандык фондунун түзүлүшүнө арналган атайын иш-чара өткөрдү.