Yıldız Palace

Йылдыз сарайы (түркчө: Yıldız Sarayı) — Түркиянын Стамбул шаарынын Бешикташ районундагы, XIX жана XX кылымдын башында курулган мурдагы осмон падышалык павильондору менен виллаларынын кенен комплекси. Ал XIX кылымдын аягында султан менен анын сарайынын турак жайы катары колдонулган.

Келип чыгышы

«Жылдыз сарайы» дегенди билдирген Йылдыз сарайы 1880-жылы курулуп, Осмон Султаны II Абдулхамид тарабынан колдонулган. Сарайдын аймагы баштапкыда табигый токойлордон турган жана Султан I Ахмеддин тушунда (1603–1617-жж. бийлик кылган) падышалык мүлккө айланган. I Ахметтен кийинки ар кайсы султандар бул жерлерде эс алганды жактырышкан жана Султандар I Абдулмеджид менен Абдулазиз бул жерге сарайларды курушкан. Йылдыз сарайы дөбөлөр менен өрөөндөрдүн кенен аймагындагы комплекс болгон. Бул ар кандай имараттардын жер бетиндеги комплексинен турган салттуу осмон архитектурасынын үлгүсү болгон.

Биринчи павильонду Султан III Селим 1798–1808-жылдары апасы Михришах Султан үчүн курган. 1870-жылдары, сарайлардын тегерегиндеги аймак токойлуу чөйрөдө бир катар обочолонгон павильондордон турган.

XIX кылымдын аягында, Султан II Абдулхамид Долмабахче сарайын, ал Босфор бугазынын жээгинде жайгашкандыктан, деңиз тараптан чабуулдан коркуп, таштап кеткен. Ал Йылдыз сарайын кеңейтип, атактуу италиялык архитектор Раймондо Д'Аронкого сарай комплексине жаңы имараттарды курууну буйруган. Ал ошол жерге көчкөндө, сарай осмон өкмөтүнүн төртүнчү борбору болуп калган (мурункулары — Эдирнедеги Эски Сарай, ошондой эле Стамбулдагы Топкапы жана Долмабахче сарайлары болгон).

Планировкасы

Сарай Мамлекеттик Апартаменттер (Бюйюк Мабейн), Шале павильону, Мальта павильону, Чадыр павильону, Йылдыз театры жана Опера театры, Йылдыз сарай музейи жана Императордук Фарфор фабрикасын камтыган имараттар комплекси. Йылдыз сарай бактары ошондой эле Стамбул тургундары арасында популярдуу коомдук жай. Бул бак аркылуу бир көпүрө Йылдыз сарайын Босфордогу Чыраган сарайы менен байланыштырат.

Йылдыз сарайы үч короого бөлүнөт. Биринчи короо Султан менен анын лидерлери башкарган жай болгон, бул логикага ылайык, себеби сарай осмон өкмөтүнүн төртүнчү борбору кызматын аткарган. Бул короодо, башкаруучу кызматкерлердин кабинеттерин, Султан II Абдулхамиддин кенен китепканасын жана куралканани табууга болот. Экинчи короодо Султан менен анын үй-бүлөсү үчүн жеке турак жай бар болчу. Үчүнчү короо тышкы бактар турган жер болчу. Бул бактар Султан II Абдулхамиддин талабы боюнча эң сейрек кездешүүчү өсүмдүктөр менен гүлдөрдүн айрымдарын камтыган. Мындан тышкары, Йылдыз кыш плитка фабрикасы да үчүнчү короодо жайгашкан. Ал жерде осмондуктар фарфордон плиткалар жана ваза сыяктуу башка искусство буюмдарын жасашкан.

Бюйюк Мабейн Кёшкю

Бюйюк Мабейн Кёшкюн 1866-жылы Султан Абдулазиз курган жана аны сарай архитектору Саркис Балян долбоорлогон. Ал Шале Кёшкү менен бирге Султан II Абдулхамиддин Йылдыз сарайындагы негизги турак жайларынын бири болгон. Султан II Абдулхамид бул имаратта чет элдик коноктору кабыл алган, алардын арасында 1884-жылы Австриянын тактыга дооматчысы Рудольф менен анын аялы Бельгиялык ханыша Стефания жана 1889-жылы Немис империясынын императору II Вильгельм болгон. Бюйюк Мабейн Кёшкю мындан ары жалпыга ачык эмес жана музей эмес. 2015-жылдан бери, аны Түркия президенти Долмабахче сарайындагы жана Вахдеттин павилонундагы кабинеттери менен катар, Стамбулга сапар алганда пайдаланат.

Мамлекеттик апартаменттер

Султан II Абдулхамид үчүн иштеген мамлекеттик кызматкерлер Мамлекеттик Апартаменттер имаратында (түркчө: Yaveran ve Bendegân Dairesi) кабинеттерге ээ болушкан. Ислам кызматташтык уюмунун (ИКУ) Стамбулдагы офиси азыр ушул имаратта жайгашкан.

Шале Кёшкү

Султан II Абдулхамиддин Йылдыз сарай комплексиндеги дагы бир негизги турак жайы Шале Кёшкү (Шале павильону, түркчө: Şale Köşkü) болгон. Имарат эки кабаттуу жана жер асты кабаты бар, жыгач менен таштын аралашмасынан курулган. Ал үч этапта курулган, биринчи эки бөлүгү (1877–1879 жана 1889-жылдары жыгачтан курулган) сарай архитектору Саркис Балян тарабынан, ал эми үчүнчү бөлүгү (1898-жылы таш кладка менен курулган) сарай архитектору Раймондо Д'Аронко тарабынан долбоорлонгон. Биринчи бөлүгү швейцариялык шале үйгө окшош болуп долбоорлонгон, ошондон улам «Шале» деген ат келип чыккан. Уинстон Черчилль менен Шарль де Голль сарайдын бул бөлүгүнүн коноктору болгон. Экинчи бөлүгү 1889-жылы, Константинополго сапар алган алгачкы чет элдик монарх болгон II Вильгельм императорду батыруу үчүн кошулган. Дал ушул этапта Седефли салону (Седеп залы) кошулган. Бул ат анын дээрлик бардык бетин каптап турган седептин кенен колдонулушунан келип чыккан. Шыпта да деталдуу боёлгон пейзаждар бар. Шале Кёшкюнун үчүнчү бөлүгү да II Вильгельм императордун 1898-жылкы экинчи сапары үчүн курулган (кайзердин шаарга үчүнчү сапары 1917-жылы, Султан V Мехмеддин тушунда болгон). Кабыл алуу залы дал ушул мезгилде курулуп, бул бүткүл Шале павильонундагы эң таасирдүү бөлмө бойдон калат. Полдо 400 чарчы метрден ашык аянты бар, 60 токуучу тарабынан кол менен токулган бир бүтүн килем бар. Залдын кооз өзгөчөлүктөрүнүн арасында алтын каптоолуу, торлуу шып жана чоң күзгүлөр бар. Султан II Абдулхамид чебер устачы болгон жана Шале павильонунун ичинде көрүүгө болгон эмерек буюмдарынын айрымдарын өз колу менен жасаган.

Мальта Кёшкю

Сарай архитектору Саркис Балян долбоорлогон Мальта Кёшкю — Йылдыз сарайын бөлгөн дубалдын түндүк тарабындагы Йылдыз паркында жайгашкан павильон. Ошондой эле Султан Абдулазиздин тушундагы Чыраган сарайынын арткы багы болгон бактын ичинде эки байкоо жана эс алуу павильону бар. Аттын келип чыгышы негизги колдонулган материал болгон Мальтадан алынган акиташ таштын кенен колдонулушунан келип чыккан.

Мидхат Пашанын соту павильондун артындагы чатыр ичинде болгон.