Zeugma

Зевгма (байыркы грекче: Ζεῦγμα; сирияча: ܙܘܓܡܐ) — Коммагенадагы, азыркы Түркиянын Газиантеп провинциясында жайгашкан, эллинизм доорундагы грек, кийин рим шаары. Ал ошол жерде Евфрат аркылуу өткөн кайыктардан жасалган көпүрөнүн («зевгма») атынан аталган. Зевгма мозаика музейи бул жерден табылган мозаикаларды камтыйт жана дүйнөдөгү эң чоң мозаика музейлеринин бири болуп саналат.

Тарых

Зевгма б.з.ч. 300-жылдан көп өтпөй, Улуу Александрдын мураскору (диадох) жана Селевкид падышалыгынын негиздөөчүсү Селевк I Никатор тарабынан, ал Евфрат үстүндөгү биринчи көпүрөнү курдурган жерде, Селевкия шаары катары негизделген. Б.з.ч. 64-жылы Рим республикасы шаарды өз бийлигине алган. Зевгма стратегиялык жактан маанилүү жерде жайгашкандыктан, Рим империясы үчүн чоң мааниге ээ болгон. Шаарда 70 000ге чейин адам жашаган жана ал байыркы римдиктер үчүн аскер жана соода борборуна айланган. Б.з. 253-жылы ал сасаниддер тарабынан бузулган, бирок кийинчерээк кайра курулган.

Байыркы доордун аягында Зевгма алгачкы рим чиркөөсүнүн епархиясы болгон, бирок бул жер 7-кылымда сасаний перстердин, андан кийин Омейяд калифатынын араб кол салууларынан улам таштап кетилген окшойт. Орто кылымдарда арабдар бул жерде убактылуу жашаган. 17-кылымга чейин урандылардын жанында осмон түрк Белкис айылы курулган.

Сактоо иштери

Баштапкыда бул жерде казуу иштери убакыт-убакыт менен жүргүзүлгөн, бирок 2000-жылы Бирежик бенддинин курулушу учурунда суу астында калган. Аймактын бир бөлүгү гана казылып чыгарылгандыктан, археологдор көптөгөн мозаикалардын биротоло жоголуп кетишинен коркушкан. The New York Times гезитинде окуп калгандан кийин жана бир нече ай гана калганда, америкалык кайрымдуулукчу Дэвид В. Паккард археологиялык аймакты тез арада казуу үчүн 5 миллион АКШ долларын берген, бул археологдорго болбосо бенддин суусунан каптап калчу мозаикаларды сактап калууга мүмкүнчүлүк берген. Казылып чыгарылган мозаикалар баштапкыда Газиантеп музейинде сакталган, ал эми азыр Зевгма мозаика музейинде көргөзмөгө коюлган.

Зевгма 2012-жылдан бери ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк маданий мурас тизмесиндеги алдын ала тизмеде турат. Бул жердеги сакталып калган археологиялык калдыктарга «эллинизм агорасы, рим агорасы, эки ыйык жай, стадион, театр, эки мончо, рим легион базасы, рим легионунун башкаруу курулмалары, турак кварталдардын көпчүлүгү, эллинизм жана рим шаар дубалдары, ошондой эле чыгыш, түштүк жана батыш некрополдору» кирет.

2014-жылы Зевгмадан үч чоң айнек мозаика табылган, алардын бири тогуз музаны сүрөттөйт.

Түркиянын Маданият жана туризм министрлигинин маалыматы боюнча, 2019-жылы Зевгма мозаика музейине 340 569 конок келип, бул рекорддук сан болгон.