Zharkent mosque

Жаркент мечити (казакча: Жаркент мешіті) — Казакстандагы Жаркент шаарынын борбордук мечити. Мечит 1895-жылы кытайлык архитектор Хон Пике долбоору боюнча көчүп келгендердин чогулткан каражаттарынын эсебинен курулган. Мечит 1982-жылдан бери республикалык мааниге ээ архитектура жана тарых эстелиги катары мамлекеттин коргоосунда турат.

Тарых

Жаңы мечит куруу сунушу 1887-жылы Жаркенттин мусулман коомчулугунун жыйынында биринчи гильдиянын соодагери Вали Ахун Юлдашевден түшкөн. Ал алгачкы төлөмдү жасап, мусулмандардан кайрымдуулук каражат чогултууну уюштурган. Башкы архитектор кытайлык уста Хон Пике (Мукан) болгон, ага уйгур усталары Хасан Иманов, Ушурбаки, Таир Исмаилов, Насретдин Кара, Зайнутдин, Абдукадир жана башкалар жардам берген. Мечит жана мунара менен кошо башкы портал 1892–1895-жылдары курулган. Кичи мечит, медресе жана тосмо 1903–1905-жылдары курулган. 1910-жылы болгон жер титирөө олуттуу зыян келтирген — эки кооздук мунара кулап, күмбөздөрдүн учтары түшүп, күмбөздөрдө жаракалар пайда болгон. Советтик доордо мечит ар кандай максатта пайдаланылган: анда кампалар, дан амбары, чек арачылар үчүн казарма, кинотеатр жана чайкана жайгашкан. 1975–1978-жылдары калыбына келтирүү иштери жүргүзүлгөн. Реконструкциядан кийин, Казак ССРинин Министрлер Кеңешинин 1978-жылдын 24-мартындагы, Министрлер Кеңешинин төрагасы Байкен Ашимов кол койгон буйругуна ылайык, мечитте архитектуралык жана көркөм музей ачылган. Чатыр менен башкы портал 2001–2004-жылдары кайра курулган.

Архитектура

Мечит кытай ислам архитектурасынын стилинде курулган. Мечиттин жалпы аянты 28 × 54 метр. Курулуштун бийиктиги 14,5 метр (48 фут), мунаранын бийиктиги 19 метр (62 фут). Мунараны Тянь-Шань карагайынан жасалган 52 мамы курчап турат. Антаблемент жыгач оюмдары менен кооздолгон. Мечиттин дубалдары бөрөнөлөрдөн, чатыры калайыдан жасалган. Мамылар менен башка жыгач бөлүктөрдү куруунда мык колдонулган эмес. Мечит комплексин 2,3 м (7,5 фут) бийиктиктеги таш дубал курчап турат. Түштүк жана түндүк тараптарда дарбазалар бар. Мечиттин короосунун түндүк-чыгыш тарабында кичи короо, түштүк тарабында медресе жайгашкан. Учуп бараткандай көрүнгөн чатыр кытай архитектуралык салттарынын таасирин чагылдырат. Чатырдын капталдарынын учтары жогору карай ийилген, бул имаратка назиктик жана жеңилдик берет. Мечиттин эки кабаты бар. Капители жок, чоң кариз менен коштолгон цилиндр формасындагы мамылар имаратты курчаган галерея пайда кылат. Мечиттин каркасын бөрөнөлөр менен туташтыруу системасы менен бекитилген 122 жыгач мамы түзөт. Мечиттин өзгөчөлүгү — жыгач оюмдары, бай түстөгү көп түстүү сүрөттөр сыяктуу мол кооздук. Алар мечиттин башкы залынын аркалары менен дубалдарынын бетин жандандырат. Ички кооздошто өсүмдүк мотивдери, араб жазуусу, уйгур оюмунун элементтери басымдуулук кылат. Мындан тышкары, канаттуулардын, балыктардын жана айбанаттардын, анын ичинде кыялый жаныбарлардын сүрөттөрү бар.