Zindan Fortress

Зиндан чеби же Тегерек чеп (азербайжанча: Zindan qalası və ya Dairəvi qala, фарсыча: قلعه زیندان یا قلعه مدور) — XVIII кылымда курулган Лянкяран чебинин бир бөлүгү. Бул чеп, ошондой эле учурда маяк катары колдонулган ага окшош экинчи чеп, Лянкяран чептер системасынын түштүк жана түндүк коргонуу чептери болгон. Орус аскерлери тарабынан ээлегенден кийин, Лянкяран чеби бузулган, натыйжада коргонуу чептери бөлүнгөн. 1869-жылы түндүк коргонуу чеби деп белгилүү чептин чатырына фонарь орнотулуп, имарат маяк катары колдонула баштаган. Учурда маяк Каспий кеме каттоо компаниясынын карамагында. Зиндан чеби 1869-жылдан 1959-жылга чейин түрмө катары колдонулган. Айрым маалыматтарга ылайык, XX кылымдын башында Иосиф Сталин бул жерде жаза өтөгөн. Азербайжан Республикасы Министрлер Кабинетинин 2001-жылдын 2-августундагы №132 жарлыгы менен, чеп мамлекет тарабынан корголот жана архитектуралык эстеликтердин тизмесине кирген.

Жалпы маалымат

Тегерек чеп XVIII кылымда Лянкяран чеби менен бир учурда курулган. Буга окшош экинчи имарат учурда маяк катары иштейт. Бул эки чеп Лянкяран чептеринин жалпы системасынын эки тарабында коргонуу чептеринин ролун ойногон. Айрым маалыматтарга ылайык, алар Надир шахтын буйругу менен Лянкяран чебинин коргонуу чептери катары курулган. Ал 1869-жылга чейин бул жерде болгон согуштарда маанилүү коргонуу жана тирек ролун ойногон. Орус аскерлери Лянкяранды ээлегенден кийин, жалпы чептин дубалдары бузулган жана аскер чеби жоюлган. 1869-жылдан тартып, Тегерек чеп (мунара) түрмө катары колдонула баштаган. Башка чептин үстүнө фонарь орнотулуп, ал маяк катары иштей баштаган.

Туткундар Тегерек мунарага, аны маяк менен бириктирген жашыруун жер астындагы тунель аркылуу алынып келинген. Бул тунельде эки адам толук бойлорунда эркин кыймылдай алышкан. Кийинчерээк, жер астындагы суулардын агымынан улам, тунель колдонууга жараксыз болуп калган. Тегерек чептин бийиктиги 20 метр, диаметри — 72 метр, таянуучу дубалдардын калыңдыгы ылдыйкы бөлүгүндө — 2,8 метр, жогорку бөлүгүндө — 1,5 метр. Зиндан чеби менен Лянкяран маягынын тегерегиндеги тосмолор Лянкяран чебинин алдыңкы бөлүгүн түзгөн. Түрмө 140 туткун үчүн долбоорлонгон болсо да, айрым учурларда анда 310гө чейин адам сакталган. Айрым маалыматтарга ылайык, 1903-1904-жылдары почта поездин тонооо үчүн соттолгон Иосиф Сталин бул жерде жаза өтөгөн. Кийинчерээк, жолдошторунун жардамы менен ал качып кете алган. Чеп Азербайжан Советтер Союзу тарабынан ээленгенден кийин да түрмө катары колдонулган. Чеп дал ушул жерде туткундар болгондуктан «Зиндан» (зынданы, түрмө) деп аталган. 1970-1990-жылдары чепте тигүүчү устакана жайгашкан.

Азербайжан Республикасы Министрлер Кабинетинин 2001-жылдын 2-августундагы №132 жарлыгы менен, чеп мамлекет тарабынан корголот жана архитектуралык эстеликтердин тизмесине кирген. 2006-жылы чеп аймактардын социалдык-экономикалык өнүгүү планына ылайык, түзүк оңдоодон өткөн. Калыбына келтирилгенден кийин бул жерде көркөм галерея жайгаштырылган. 2015-жылдын февраль айында катуу кар жаанын натыйжасында чептин чатырынын белгилүү бир бөлүгү бузулуп, тарыхый эстелик бузулган абалга келген.

Бул тарыхый эстеликти кайра куруу, Маданият министрлиги тарабынан 2020-2023-жылдары мамлекеттик бюджеттин капиталдык инвестицияларынын эсебинен жүзөгө ашырылган долбоорлордун тизмесине кирген.