Akhsikath

Akhsikath (Oezbeeks: Axsikent; ook wel bekend als Aksikent of Akhsi) is een archeologische vindplaats in de Ferghanavallei in Oezbekistan. De versterkte stad lag aan de Syr Darja, 22 km ten zuidwesten van Namangan, en beslaat een oppervlakte van 30 hectare. De oudste delen van Akhsikath dateren uit de 3e eeuw v.Chr., maar de stad bereikte haar grootste omvang en belang tijdens de 9e-12e eeuw n.Chr. Later speelde de stad een belangrijke rol in het leven van Babur, de stichter van het Mogolrijk, wiens vader Ferghana vanuit Akhsikath regeerde. De stad wordt beschreven in de Baburnama.

Geschiedenis

"In heel Ferghana is geen enkel fort zo sterk als Akhsi. De voorsteden strekken zich nog eens ongeveer twee mijl verder uit dan de ommuurde stad." Zo beschreef Babur Akhsikath in zijn kronieken, de Baburnama.

Akhsikath werd uiterlijk in de 3e eeuw v.Chr. gesticht (bron). Het was een karavaanstop aan de zijderoute, op de weg ten westen van Kashgar, en stond niet alleen bekend als handelscentrum maar ook als productiecentrum: het Damascener staal dat hier werd vervaardigd in met kaolien beklede smeltovens, was tot in Bagdad en Damascus beroemd. De welvaart die in en rond Akhsikath werd gegenereerd, maakte de stad tot een aantrekkelijk doelwit voor indringers, waardoor ze herhaaldelijk werd veroverd, eerst door de Kushanen en later door Turkse stammen. Het meeste van wat we weten over de vroegste geschiedenis van de stad is afkomstig uit Chinese bronnen en archeologische opgravingen.

In de 10e eeuw was Akhsikath een van de grootste en belangrijkste steden van de Ferghanavallei. Er waren minstens twee moskeeën, een paleis en een gevangenis, en een karavanserai, allemaal omringd door verdedigingsmuren en voorzien van hun eigen watervoorziening. Ondanks verbeteringen aan de vestingwerken bleef de stad kwetsbaar voor aanvallen, en werd ze geplunderd, eerst door de Qara Khitai en vervolgens in 1219 door Jebe Noyan, een van de bevelhebbers van Dzjengis Khan.

In de 15e eeuw regeerde Umar Shaikh Mirza II, de vader van de latere Mogolkeizer Babur, over de Ferghanavallei en koos hij Akhsikath als zijn voornaamste residentie. Babur werd zeer waarschijnlijk geboren in het nabijgelegen Andijan, maar zijn geschiedenis is onlosmakelijk verbonden met die van het fort, omdat Umar Shaikh hier in 1494 bij een ongeval om het leven kwam, waardoor Babur op de troon kwam. Tijdens zijn poging om Samarkand te veroveren, verloor Babur de controle over zowel Akhsikath als Samarkand.

Aan het begin van de 17e eeuw was Akhsikath in verval geraakt. Wat er van de stad overbleef, werd in 1620 door een aardbeving verwoest, waarna de inwoners naar Namangan verhuisden.

Archeologische opgravingen

De eerste opgravingen van Akhsikath, dat ook wel is omschreven als "het Afrosiab van Ferghana", vonden plaats in 1885, onder leiding van de Russische oriëntalist en archeoloog Nikolaj Veselovski. Latere opgravingen volgden in 1913, 1939, 1960 en 1979. De bronzen voorwerpen die tijdens deze opgravingen werden gevonden, bevinden zich in het Staatsmuseum voor Oosterse Kunst in Moskou, en andere vondsten zijn te zien in het Louvre in Parijs en in nationale collecties in Oezbekistan.

Meer recent, in 2002, leidde professor Tilo Rehren van het Institute of Archaeology aan University College London de Brits-Oezbeekse archeologische expeditie naar Akhsikath. De wetenschappers vonden bewijs dat hier Damascener staal werd geproduceerd, een staalsoort die sterk is maar ook buigzaam en bestand tegen breken. Ze vonden met name vuurvaste smeltkroezen van kaolien, die temperaturen tot 1300 graden Celsius konden weerstaan. Jeneverbeshout, dat zulke hoge temperaturen kan opwekken, werd gebruikt voor het smelten, en het koolstofhoudende ijzererts kwam van nabijgelegen uitlopers van het Tiensjangebergte.