Atik Valide Mosque

De Atik Valide Moskee (Turks: Atik Valide Camii, Eski Valide Camii), wat Old Mother Moskee betekent, is een 16e eeuwse Ottomaanse keizerlijke moskee gelegen op een heuvel boven het grote en dichtbevolkte district Üsküdar, in Istanbul, Turkije. Het werd gebouwd voor Nurbanu Sultan, de vrouw van Sultan Selim II en vormde deel uit van een groot complex dat een madrasa, gastenkamers en een dubbele caravanserie omvatte. De moskee werd ontworpen door de keizerlijke architect Mimar Sinan. In 1571 werd begonnen met het plannen van een kleine moskee met een enkele minaret. De moskee werd vervolgens uitgebreid en werd pas in 1586, drie jaar na de dood van Nurbanu, voltooid.

Geschiedenis

De Atik Valide Moskee (naamvertaling: Oude Koningin Moeder Moskee) was een van de meest uitgebreide moskeecomplexen in het gebied van Istanbul. De moskee werd gebouwd voor Nurbanu Sultan, de Venetiaanse vrouw van Selim II en de moeder van Murad III. Ze was de eerste valide sultan (koninginmoeder) die effectief over het Ottomaanse Rijk uit de harem oefende tijdens de periode die bekend staat als het sultanat van vrouwen. Voor de bouw en onderhoud van de Atik Valide moskee werd in 1583 een stichting opgericht. De belastingen van de Koerden uit de Kilis en de Reşwan stam werden opgenomen in de stichting.

De moskee werd ontworpen door de keizerlijke architect Mimar Sinan en gebouwd in drie fasen. Van de grondopbouw in 1571 tot de voltooiing van de eerste versie van de moskee in 1574 gaf een andere keizerlijke architect toezicht op het werk, omdat Sinan in Edirne was gevestigd tijdens de bouw van de Selimiye Moskee. De tweede fase duurde van 1577 tot 1578 en betrof de toevoeging van een tweede minaret met een enkele galerij en een dubbele portico. Deze veranderingen werden waarschijnlijk gedaan als gevolg van de verbeterde status van Nurbanu, omdat ze na de toetreding van haar zoon Murad III in 1574 koningin-moeder werd. Nurbanu stierf in 1583 en de derde en laatste bouwfase vond plaats tussen 1584 en 1586 na haar dood. De moskee werd lateral uitgebreid met het toevoegen van een paar kleine koepels aan elke kant van de centrale koepel.

De moskee maakte deel uit van een groot complex dat ook een madrasa, een hadithcollege, een school voor Koranlezing, een basisschool, een dervisch klooster, een ziekenhuis en een hospicecomplex bevatte die een gastenhuis en een dubbele caravansaray bevatten. Een badhuis werd ook op dit moment gebouwd.

Architektur

De hoofdruimte wordt bedekt door een centrale koepel met een diameter van 12,7 meter (42 voet) ondersteund op zes bogen die in een zeshoek met twee vrijstaande kolommen zijn ingericht. De ruimte wordt uitgebreid door vijf exedrale halve koepels, waarvan één de mihrab bevat. De boog aan de noordzijde is gevuld met een vlakke muur die het toegangsportaal bevat. Het interieur is aan drie kanten omgeven door galeries.

De qibla-muur en de mihrab-reces zijn versierd met Iznik-tegels. Een paar gepaardgaande boogvormige tegelpanelen aan de zijmuren aan beide zijden van de mihrab laten lentebloemen en bloemen zien. Boven de ramen onder het portico op de noordelijke gevel staan tien rechthoekige calligrafische lunette panelen. Vier panelen, twee panelen aan elke uiteinde, werden toegevoegd toen de moskee werd uitgebreid. Zij citeren teksten uit de Koran-sura (48:3–4). De zes centrale panelen citeren tekst uit de surah (39:53).

In de 19e eeuw werden de bovenste verdiepingen van de huishoudelijke gebouwen toegevoegd toen ze werden omgezet in een militair ziekenhuis en gevangenis.