Erythrae

Erythrae of Erythrai (Grieks: Ἐρυθραί), later Lythri (Λυθρί, Turks: Ildırı) genoemd, was een van de twaalf Ionische steden van Klein-Azië, gelegen op 22 km ten noordoosten van de haven van Cyssus (nu Çeşme), op een klein schiereiland dat uitsteekt in de Golf van Erythrae, op gelijke afstand van de bergen Mimas en Corycus, en recht tegenover het eiland Chios. Er wordt vermeld dat op het schiereiland uitstekende wijn werd geproduceerd. Erythrae was vooral bekend als de zetel van de Sibille van Erythrae. De ruïnes van de stad liggen ten noorden van de plaats Ildırı, in het district Çeşme van de Turkse provincie İzmir.

Geschiedenis

Volgens Pausanias (Paus. 7.3.7) was de stichter Erythrus, de zoon van Rhadamanthys, die zich hier vestigde met een groep Kretenzers, Cariërs en Lyciërs.

In een latere periode kwam Knopos (Strab. 14.633), zoon van Codrus, met een Ionische kolonie, vandaar dat de stad soms Cnopopolis (Κνωπούπολις) wordt genoemd. De stad lag niet precies aan de kust, maar enige afstand landinwaarts, en had aan de kust een haven genaamd Cissus (Livius, 36.43).

In de zevende eeuw voor Christus was Erythrae, als Ionische stad van Klein-Azië, lid van de Pan-Ionische Liga. Op een bepaald moment in die eeuw voerde Erythrae oorlog tegen het naburige eiland Chios (Herodotus 1.18). De stad verwierf bekendheid als producent van molenstenen tijdens de periode van de tirannenheerschappij.

Erythrae was nooit een grote stad; ze stuurde slechts acht schepen naar de Slag bij Lade. De inwoners van Erythrae stonden lange tijd onder het gezag van Athene, maar tegen het einde van de Peloponnesische Oorlog wierpen ze die onderworpenheid af. Na de Slag bij Knidos ontvingen ze echter Conon en bewezen hem eer in een inscriptie die nog altijd bewaard is.

Erythrae was de geboorteplaats van twee profetessen (sibillen) – de ene, Sibylla, wordt door Strabo vermeld als levend in de vroege periode van de stad; de andere, Athenais, leefde in de tijd van Alexander de Grote. De Sibille van Erythrae stond aan het hoofd van het orakel van Apollo.

Rond 453 voor Christus weigerde Erythrae schatting te betalen en scheidde zich af van de Delisch-Attische Zeebond. Een garnizoen en een nieuwe regering herstelden de eenheid, maar laat in de Peloponnesische Oorlog (412 v.Chr.) kwam de stad opnieuw in opstand, samen met Chios en Clazomenae.

Later was de stad afwisselend verbonden met Athene en Perzië. Rond het midden van de vierde eeuw voor Christus kreeg de stad goede betrekkingen met Mausolus: in een op de site gevonden inscriptie wordt hij een weldoener van Erythrae genoemd. Omstreeks diezelfde tijd sloot de stad een verdrag met Hermias, tiran van Assos en Atarneus, gebaseerd op wederzijdse hulp in geval van oorlog.

In 334 voor Christus herwon de stad haar vrijheid dankzij Alexander de Grote, die volgens Plinius (HN 5.116) en Pausanias (2.1.5) van plan was een kanaal door het schiereiland van Erythrae te graven om de baai van Teos met de golf van Smyrna te verbinden.

Toen Alexander in april 331 voor Christus naar Memphis terugkeerde, wachtten er afgezanten uit Griekenland op hem die vertelden dat de orakels van Didyma en Erythrae, die lange tijd gezwegen hadden, plotseling hadden gesproken en bevestigden dat Alexander de zoon van Zeus was. Deze timing bewijst dat Alexander er al van overtuigd was van een meer dan menselijke natuur te zijn toen hij Griekenland binnentrok: de bevolking van Didyma en Erythrae kon immers niet geweten hebben dat Alexander als zoon van Ra was erkend en 'zoon van Zeus' genoemd wilde worden.

Erythrae werd later geassocieerd met Pergamon en met Rome, en na de dood van Attalus III in 133 voor Christus, toen het koninkrijk Pergamon aan de Romeinen werd vermaakt, bloeide de stad als vrije stad ("civitas libera") binnen de Romeinse provincie Asia.

In die tijd was Erythrae vermaard om zijn wijn, geiten, hout en molenstenen, evenals om zijn profetische sibillen, Herophile en Athenais.

In de Romeinse periode werd de stad geplunderd, en haar belang verdween na de aardbevingen die de regio in de eerste eeuw na Christus teisterden.

De stad kende een soort opleving tijdens het late Romeinse Rijk en de Byzantijnse periode. Bisschoppen zijn gedocumenteerd van 431 tot 1292, en in de negende en tiende eeuw was er een archon, een lagere bestuurder, in de stad gevestigd.

Pausanias schrijft in zijn Beschrijving van Griekenland dat er in de stad een tempel van Athena Polias was, met een enorm houten beeld van haar, gezeten op een troon, met in elke hand een spinrokken en met een hemelboog op haar hoofd.

De inwoners van Erythrae wijdden in Olympia, Griekenland, een standbeeld van Epitherses (Ἐπιθέρσης). Epitherses was een geboren inwoner die twee keer de bokswedstrijd won op de Olympische Spelen, tweemaal op de Pythische Spelen, en ook overwinningen behaalde op de Nemeïsche Spelen en de Isthmische Spelen. Zijn vader was Metrodorus (Μητρόδωρος).

Recente geschiedenis

Van het midden van de achttiende eeuw tot het begin van de twintigste eeuw was Litri een aanzienlijke plaats en haven, die zich uitstrekte van de antieke haven tot de akropolis. Ze trok kleinere kustvaarders aan, en er bestond een levendige handel met Chios en Smyrna (het huidige İzmir).

Overblijfselen

De archeologische site ligt binnen de bebouwde zone van het huidige Turkse dorp Ildırı. De site werd in de jaren zestig grondig onderzocht door professor Ekrem Akurgal, wat tot waardevolle vondsten leidde, maar is sindsdien enigszins verwaarloosd. De ruïnes omvatten goed bewaarde Hellenistische muren met torens, waarvan er nog vijf zichtbaar zijn. Op de akropolis (280 voet, ca. 85 m) ligt een theater op de noordelijke helling, en naar het oosten toe liggen talrijke overblijfselen van Byzantijnse gebouwen.