Kaunos

Kaunos (Carisch: Kbid;

Lycisch: Xbide; Oudgrieks: Καῦνος; Latijn: Caunus) was een stad in het antieke Caria, in Anatolië, enkele kilometers ten westen van het huidige Dalyan, in de Turkse provincie Muğla.

De rivier Calbys (tegenwoordig de Dalyanrivier) vormde de grens tussen Caria en Lycië. Oorspronkelijk was Kaunos een afzonderlijke staat; later werd het een onderdeel van Caria, en nog later van Lycië.

Kaunos was een belangrijke zeehaven, waarvan de geschiedenis vermoedelijk teruggaat tot de tiende eeuw voor Christus. Door het ontstaan van het İztuzustrand en het dichtslibben van de vroegere Baai van Dalyan (vanaf ongeveer 200 v.Chr.) ligt Kaunos nu ongeveer 8 km van de kust verwijderd. De stad had twee havens: de zuidelijke haven ten zuidoosten van Küçük Kale, en de binnenhaven ten noordwesten daarvan (het huidige Sülüklü Göl, het Bloedzuigermeer). De zuidelijke haven werd gebruikt vanaf de stichting van de stad tot ongeveer het einde van de Hellenistische periode, waarna ze door verzanding onbruikbaar werd. De binnenhaven, of handelshaven, kon met kettingen worden afgesloten. Deze laatste werd gebruikt tot in de late dagen van Kaunos, maar door de verzanding van de delta en de havens had Kaunos toen al lang zijn belangrijke functie als handelshaven verloren. Na de verovering van Caria door Turkse stammen, en de ernstige malaria-epidemie van de vijftiende eeuw, werd Kaunos volledig verlaten.

In 1966 begon prof. Baki Öğün met de opgravingen van het antieke Kaunos. Deze worden tot op de dag van vandaag voortgezet, nu onder leiding van prof. Cengiz Işık.

Het archeologisch onderzoek beperkt zich niet tot Kaunos zelf, maar wordt ook uitgevoerd op nabijgelegen locaties, zoals bij de Sultaniye-thermen, waar vroeger een heiligdom gewijd aan de godin Leto stond.

Naam

De stad was algemeen bekend onder haar Griekse naam, Kaunos (Καῦνος). De Romeinen noemden Kaunos bij zijn Latijnse naam, Caunus.

De Carische naam van Kaunos was Kbid (𐊼𐊬𐊹𐊢 in het Carische alfabet). Een inwoner van Kaunos, een 'Kaunier', werd Kbdyn genoemd (meervoud Kbdynš, 𐊼𐊬𐊢Ε𐊵𐊯). Deze termen werden gebruikt op zilveren munten en in stenen inscripties. De term raakte in onbruik tijdens de Hellenistische periode.

In Lycische teksten, zoals de trilinguale inscriptie van Letoon, werd de stad Xbide genoemd (𐊜𐊂𐊆𐊅𐊁 in het Lycische alfabet), en werden Kauniërs Xbidẽñni genoemd (𐊜𐊂𐊆𐊅𐊚𐊑𐊏𐊆).

Mythologie

Volgens de mythologie werd Kaunos gesticht door koning Kaunos, zoon van de Carische koning Miletus en Kyane, en kleinzoon van Apollo. Kaunos had een tweelingzuster genaamd Byblis, die een diepe, onzusterlijke liefde voor hem ontwikkelde. Toen ze haar broer een liefdesbrief schreef waarin ze hem over haar gevoelens vertelde, besloot hij met enkele van zijn volgelingen te vluchten om zich elders te vestigen. Zijn tweelingzuster werd gek van verdriet, ging naar hem op zoek en probeerde zelfmoord te plegen. Volgens de mythe ontstond de rivier Calbys uit haar tranen.

Oorsprong

Herodotus onderscheidt de Kauniërs zowel van de Cariërs als van de Lyciërs en beschouwt hen als een inheems volk, al beweerden de Kauniërs zelf van Kreta afkomstig te zijn. Hij merkt op dat hun taal verwant was aan het Carisch, maar niet identiek, wat blijkt uit een in Kaunos gevonden inscriptie met tekens die ontbreken in inscripties uit andere delen van Caria. De vroegste Griekse inscripties in Kaunos zijn aangetroffen op de voetstukken van standbeelden van Hecatomnus en Mausolus. Latere inscripties tonen dat Kaunos een Griekse stad was geworden, waarbij geen van de inwoners nog Carische namen droeg.

Geschiedenis

De oudste vondst op de archeologische site van Kaunos is de hals van een protogeometrische amfoor, daterend uit de negende eeuw voor Christus of nog eerder. Een standbeeld gevonden bij de westelijke poort van de stadsmuren, fragmenten van geïmporteerd Attisch keramiek en de zuid-zuidoostelijk georiënteerde stadsmuren wijzen op bewoning in de zesde eeuw voor Christus. Geen van de architecturale vondsten in Kaunos zelf gaat echter verder terug dan de vierde eeuw voor Christus.

Eerste Perzische heerschappij

Kaunos wordt voor het eerst vermeld door Herodotus, in zijn boek Historiën. Hij verhaalt dat de Perzische generaal Harpagus tijdens de Perzische invasie van 546 voor Christus optrok tegen de Lyciërs, Cariërs en Kauniërs. Herodotus schrijft dat de Kauniërs zich fel verzetten tegen de aanvallen van Harpagus, maar uiteindelijk werden verslagen. Ondanks het feit dat de Kauniërs zelf beweerden van Kreta afkomstig te zijn, achtte hij het veel waarschijnlijker dat de Kauniërs de oorspronkelijke bewoners van het gebied waren, vanwege de gelijkenis tussen zijn eigen Carische taal en die van de Kauniërs. Hij voegde daaraan toe dat er echter grote verschillen bestonden tussen de levenswijze van de Kauniërs en die van hun buren, de Cariërs en de Lyciërs. Een van de meest opvallende verschillen was hun sociale drinkgedrag. Het was gebruikelijk dat de dorpelingen – mannen, vrouwen en kinderen – samenkwamen voor een goed glas wijn.

Herodotus vermeldt dat Kaunos deelnam aan de Ionische Opstand (499-494 v.Chr.).

Hier werden enkele belangrijke inscripties in de Carische taal gevonden, daterend van omstreeks 400 v.Chr., waaronder een tweetalige Grieks-Carische inscriptie die in 1996 werd ontdekt. Deze hebben bijgedragen aan het ontcijferen van de Carische alfabetten.

Griekse invloeden

Nadat Xerxes I in de Tweede Perzische Oorlog was verslagen en de Perzen zich geleidelijk terugtrokken van de westelijke Anatolische kust, sloot Kaunos zich aan bij de Delisch-Attische Zeebond. Aanvankelijk hoefde de stad maar 1 talent belasting te betalen, een bedrag dat in 425 v.Chr. met een factor 10 werd verhoogd. Dit wijst erop dat de stad inmiddels was uitgegroeid tot een bloeiende haven, mogelijk door toegenomen landbouw en vraag naar Kaunische exportproducten, zoals zout, gezouten vis, slaven, pijnboomhars en zwarte mastiek – de grondstoffen voor teer, gebruikt bij de bouw en reparatie van boten – en gedroogde vijgen. Tijdens de vijfde en vierde eeuw voor Christus begon de stad haar oude naam Kbid te vervangen door de naam Kaunos, als gevolg van de toenemende Hellenistische invloed. De mythe over de stichting van de stad gaat waarschijnlijk terug tot deze periode.

Tijdens de Peloponnesische Oorlog gebruikten beide partijen Kaunos als haven.